1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مجله ارگونومیدوره 5، شماره 1، بهار 1396
DOI: 10.21859/joe-05014
تاريخ دريافت مقاله: 1395/04/26 تاريخ پذيرش مقاله: 1395/11/30

واژگان كلیدی:

مدل شخصیت رفتاري DISC قابلیت اطمینان انسانيخطاي انساني تکنیک HEARTحادثه
مقاله پژوهشی
بررسی تاثیر شخصیت انساني بر قابلیت اطمینان انسانی و بروز
6391-631138

حوادث با استفاده از تكنیك Heart و مدل شخصیت رفتاري DISC در صنایع خودرو سازی
الهام پاكدل 1، منوچهر امیدواری 2،*
دانش جوی کارشناس ی ارش د، گ روه مهندس ی صنای ع، دانش کده مهندس ی صنای ع و مکانی ک ،دانش گاه آزاد اس امی، واح د قزوی ن، قزوی ن، ای ران
دانشــیار گــروه مهندســي صنایــع، دانشــکده صنایــع و مکانیــک، دانشــگاه آزاد اســامي، واحــد قزویــن، قزویــن ، ایــران
215611728

نويس نده مس ئول: منوچه ر امی دواری، اس تادیار، گ روه مهندس ی صنای ع، دانش کده مهندس ی صنای ع و مکانی ک، دانش گاه آزاد اس امی، واح د قزوی ن، قزوی ن، ای ران. ایمی ل: omidvari88@yahoo.com
چکیده
مقدم ه: یک ی از مهمتری ن مس ایل محی ط ه ای صنعت ی ح وادث م ی باش د. عوام ل مختلف ی ب ر ح وادث تاثی ر گ ذار اس ت ک ه یک ی از ای ن عوام ل خصوصی ات ف ردي م ی باش د. ای ن پژوه ش ب ا ه دف بررس ی نقش ش خصیت نی روی انس انی ب ر قابلی ت اطمین ان انس انی در ب روز ح وادث ب ا اس تفاده از م دل رویک رد رفت اری DISC در صنای ع خ ودرو س ازی ص ورت گرفت ه اس ت .
يافت ه ه ا: نتای ج بدس ت آم ده حاک ي از آن ب ود ک ه بی ن ابع اد ش خصیت انس اني و خط اي انس اني و ب روزح وادث همبس تگي بالای ي وج ود دارد. بطوریک ه نتای ج نش ان داد ک ه بی ن اف راد ب ا ش خصیت تاثیر گ ذار )In( و ثب ات ذات ي )Sn( و ثب ات تطبی ق یافت ه )Sa( و وظیف ه ش ناس تطبی ق یافت ه )Ca( و تک رار ب روز حادث هرابط ه معن اداری وج ود دارد .
نتیج ه گی ری: ب ا توج ه ب ه نتای ج بدس ت ام ده مش خص ش د ک ه اف رادی ک ه داراي ش خصیتي م ي باش ندک ه نس بت ب ه کار خ ود از حساس یت بالای ی برخوردارن د و تطبی ق پذی ری کمت ری نس بت ب ه تغیی رات ایج ادش ده در محی ط کاری دارن د، از احتم ال ب روز ح وادث بیش تری برخ وردار م ي باش ند. ش اید ای ن مس ئله بدلیلتناق ض بی ن س اختار مدیریت ی حاک م ب ر صنای ع کش ورهای در ح ال توس عه و خصوصی ات ش خصیتی ای ناف راد ایج اد م ي ش ود. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
روش كار: ایــن تحقیــق از نــوع توصیفــي – تحلیــل مــي باشــد کــه در آن ارتبــاط حادثــه پذیــري فــرد بــا ش خصیت ف ردي و خطاپذی ري م ورد بررس ي ق رار گرف ت. جه ت تعیی ن ش خصیت اف راد از م دل اس تاندارد Diskاس تفاده گردی د و جه ت ب رآورد می زان خطاپذی ری اف راد از تکنی ک Heart اس تفاده ش د. س پس ارتباط بی ن ابع اد ش خصیتي و قابلی ت اطمین ان و خط اي انس انی مش خص ش د. همچنی ن ارتب اط تک رار حادث ه ب ا ش خصیت ف ردي و خطاپذی ری ف رد تعیی ن گردی د. ای ن تحقی ق در بی ن 98 نف ر از پرس نل یک ی از بزرگتری ن واحده ای تولی دی خ ودرو در بی ن س الهای 92 ت ا 94 انج ام گرف ت .
مقدمه
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

بــر اســاس نظریــه هــاي مختلــف یکــي از مهمتریــن علــل ایجــاد ح وادث ناش ي از کار رفتاره اي ن ا ایم ن اس ت ک ه یک ی از بزرگترین علــل ایجــاد رفتارهــاي نــا ایمنــي، خطاهــای انســانی اســت کــه بالاتری ن عل ت ح وادث را ب ه خ ود اختص اص م ی ده د] 1[. مطابق با تعاری ف ارائ ه ش ده در مناب ع مختل ف، خطا عبارت اس ت از انح راف از ش رایط تعری ف ش ده ک ه س بب کاه ش در دق ت و صحت انج ام کار م ي ش ود. ب ه ط ور کل ی، خط اي انس اني فاصل ه بی ن تص ور ذهن ی انس ان از محی ط پیرامـون خ ود و واقعی ت وجـودي جه ان اسـت. ایـن ش کاف بی ن واقعی ت عین ی و درک م ا س بب ب روز خط ا در فراین د کاري و تصمی م گی ري م ا م ي ش ود. بنابرای ن ه ر چق در ای ن فاص ل کمت ر باش د خط اي ف رد کمت ر اس ت] 2[. قاب ل ذک ر اس ت ک ه در اج رای ی ک فراین د کاري، مفه وم خط ای انس انی کمی گس تردهتر از انج ام خط ا توس ط ی ک اپرات ور تعری ف م ي ش ود. از مهمتری ن عل ل ب روز خطاه ای انس انی م ی ت وان ب ه پیچیدگ ی کار ،وج ود اس ترس ه ای محیط ی، خس تگی، ش رایط محیط ی، تجربه و آم وزش و ش خصیت ف رد اش اره نم ود] 3[. در س ال 2010 دو رویکرد اصل ی ب رای کنت رل خط ا ه ا ارائ ه گردی د ، رویک رد گذش ته نگ ر و آین ده نگ ر. در رویک رد گذش ته نگ ر، پ س از ای ن ک ه روی داد رخ م ي ده د، عل ل خط ا م ورد بررس ی و تجزی ه وتحلی ل دقی ق ق رار م ي گی رد و ب ا اس تفاده از نتای ج بدس ت آم ده برخ ي از عل ل ب روز خط ا ه اي انس اني تعیی ن م ي ش وند. در رویک رد آین ده نگ ر، پی ش بین ی وق وع خطاه ا و احتم ال ب روز ی ک خط ا ب ا توج ه ب ه تحلی ل ه اي ص ورت گرفت ه ب ر نح وه اج راي فراین د و ب ا اس تفاده از تجزی ه و تحلی ل عناص ر کلی دی تعیی ن م ي ش ود] 4[. تجزی ه و تحلی ل 2000 حادث ه در اس ترالیا س هم عام ل خط اي انس اني را 83 درص د نش ان داده اس ت و نی ز ی ک بررس ی انج ام ش ده توس ط دانش گاه فنــي برلیــن) UBT: University Berlin Technical( نشــان داد کــه 64 درصــد از کل حــوادث ناشــي از کار بدلیــل قصــور انســاني م ي باش د] 5[. در تحقیقات ي ک ه در خص وص ح وادث ناش ي از کار انج ام گرفت ه اس ت عوامل ي مانن د ش رایط فیزیولوژیک ي ف رد] 6[، ش رایط محیط ي] 7[ و خصوصی ات ش خصیتي ف رد] 8[ را بعن وان عوام ل موث ر ب ر ح وادث اش اره نم وده ان د. همچنی ن تحقیق ات م ورد بررس ي نش ان داد ک ه یک ي از مهمتری ن عل ل ب روز خط اي ف ردي ش خصیت او م ي باش د ک ه ب ه نوع ي دیکت ه کنن ده خط ا در ی ک ف رد م ي باش د] 4[. بط ور کل ي ه دف از ای ن مطالع ه تعیی ن تاثی ر ش خصیت انس اني ب ر قابلی ت اطمین ان انس انی و ب روز ح وادث در صنای ع خ ودرو س ازی ب وده اس ت.
HEART تكنیك
بهطــور کلــی روش هــای زیــادی در خصــوص ارزیابــی خطــاي انس انی وج ود دارد ک ه یک ی از پ ر کارب رد تری ن آنه ا HEART مــی باشــد. تکنیــکHEART تکنیــک ارزیابــی خطــای انســانی و کاهــش آن مــي باشــد کــه بســیار ســاده بــرای درک و کاربــرد آس ان طراح ی ش ده اس ت. در ای ن روش ف رض م ی کن د قابلی ت اطمین ان انس ان بص ورت اولی ه بس تگی ب ه ماهی ت وظیف ه ای ک ه انج ام م ی ده د دارد. همچنی ن در ای ن روش ف رض ش ده اس ت ک ه وضعی ت ه ای بس یار خ وب تعری ف ش ده در تمام ی ش رایط و همیش ه وج ود ن دارد] 9[. تکنی ک HEART ش امل س ه مرحل ه م ي باش د] 3[:
تجزیه و تحلیل یا آنالیز شغلي HTA
شناسایي خطا با استفاده از تکنیک TRACER
محاســبه قابلیــت اطمینــان انســاني بــا اســتفاده از تکنیــک HEART
تجزيــه و تحلیــل سلســله مراتبــی وظايــف HTA )Hierarchial Task Analysis(
تکنی ک ه اي مختل ف تجزی ه و تحلی ل قابلی ت اطمین ان انس اني بــه منظــور شناســایي عواملــي کــه قابلیــت اطمینــان انســان و سیس تم را تح ت تاثی ر ق رار م ي ده د، ایج اد ش ده ان د و یک ي از ای ن روش ه ا “تکنی ک ارزیاب ي خط اي انس اني و کاه ش آن” م ي باش د. قب ل از بکارگی ري ای ن تکنی ک از روش س ازمان یافت ه اي به منظ ور اطمین ان از عملک رد صحی ح کارب رد در اج راي وظای ف و تجزی ه و تحلی ل ش غلي اس تفاده م ي ش ود. روش “HTA” ورودي لازم را بــراي تکنیــک HEART مهیــا و بــا تجزیــه وظیفــه بــه وظای ف جزئ ي ت ر ، پی ش بین ي بهت ري از خط ا ارائ ه م ي نمای د .
الگوریت م آنالی ز ش غلي HTA در تصوی ر 1 نش ان داده ش ده اس ت.
شناسايي خطا با استفاده از تکنیك TRACERپی ش از محاس به احتم ال ب روز خط ا، بای د ان واع خط اي انس اني را از نظــر چگونگــي رخــداد و علــل رخــداد آن بررســي نمــود تــا بتوانیــم امــکان کنتــرل را بــراي آنهــا فراهــم کنیــم. محاســبه احتمــال خطــاي انســاني) HEP( بــه صــورت زیــر تعریــف مــي شــود] 01[.
)تعداد شانسهای بروز خطا(/ )تعداد خطاهای رخ داده( =HEPدســتیابي بــه اطاعــات واقعــي در خصــوص تعــداد خطاهــاي رخ داده و تعــداد شــانس بــروز خطــا هــا بســیار ســخت یــا غیــر ممکــن اســت . بنابرایــن ضــروري اســت تــا عــاوه بــر شناســایي از روش کمــي ســازي خطــاي انســاني) HEQ: Human ErrorQuantification( بــراي پیــش بینــي احتمــال خطــاي انســاني اســتفاده شــود .یکــي از روش هــاي پیــش بینــي خطــاي انســاني روش TARACER اســت. در روش TRACER بــا اســتفاده از نظــر خبــرگان تمامــي بخــش هایــي از وظایــف یــک شــغل کــه م ي توان د خط ا پذی ر باش د را مش خص م ي گ ردد و س پس ب ا اس تفاده از نتای ج آم ار و اطاع ات ثب ت ش ده و موج ود در س ازمان فراوانــي خطاهــاي رخ داده مشــخص مــي گــردد. در ایــن مرحلــه می زان ش اخص ” تع داد خط ا ه اي رخ داده” تعیی ن م ي گ ردد .س پس ب ا اس تفاده از رابط ه ارائ ه ش ده در ب الا ب ا توج ه ب ه نتای ج بدســت آمــده میــزان شــاخص HEP مشــخص مــي شــود] 01[.

تصوير 1: روند انجام تجزیه و تحلیل وظایف شغلي به روش HTA
1270001981708Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

محاســبه قابلیــت اطمینــان انســاني بــا اســتفاده از تکنیــك HEART
همانطــور کــه در قبــل ذکــر شــد، در ایــن مطالعــه بــرای ارزیابــی خطــای انســانی از تکنیــک HEARTاســتفاده گردیــد. روش HEART یک ي از بهتری ن روش ه اي ارزیاب ي می زان احتم ال ب روز خط اي انس اني در ی ک ش غل م ي باش د مراح ل اج راي تکنی ک HEART بــه قــرار ذیــل مــي باشــد] 11[:
مرحل ه 1- انتخ اب ن وع وظیف ه عموم ي) GT: Generic Task(: در ای ن مرحل ه ب ا اس تفاده از نتای ج بدس ت آم ده از روش TRACER احتمــال خطــاي عمومــي) GEP: Generic Error Probability( ه ر وظیف ه شناس ایي ش ده ب ر اس اس روش HEP محاس به گردی د.
مرحلــه 2 – انتخــاب شــرایط بوجــود آورنــده خطــا) EPC: ErrorProducing Conditions(: ب ا اس تفاده از اطاع ات مربوط ه EPC ه اي کارب ردي ب راي وظای ف تعیی ن ش ده در مرحل ه 1، خط اي تح ت بررس ي تعیی ن خواه د ش د.
مرحل ه 3- ارزیاب ي نس بت تاثی ر)Proportion of Effect(: ب راي ه ر EPC انتخاب ي، ض روري اس ت ت ا نس بت تاثی ر آن تعیی ن ش ود ک ه ای ن فرآین د ش امل اختص اص ع ددي بی ن صف ر و ی ک ب راي نش ان دادن ق درت تاثی ر ه ر EPC م ي باش د .
مرحلــه 4– محاســباتCalculated Effect( CE(: از فرمــول ذیــل جه ت ارزیاب ي تاثی ر ه ر EPC اس تفاده م ي گ ردد:
Calculated Effect = (Max Effect -1) × (Proportion of
Effect – 1)
ای ن محاس به ب راي ه ر EPC تک رار م ي ش ود و س پس احتم ال خط اي انس اني ب ا اس تفاده از فرم ول زی ر محاس به م ي گ ردد.
=

=1

=

=1

DISC مدل
یک ی از عوام ل موث ر ب ر خط ای انسـانی، خصوصی ات ش خصیتی اف راد اس ت ک ه در رفتاره ای او نی ز م ی توان د تاثی ر گ ذار باش د .مدله اي رفت اري متع ددي ب راي تجزی ه و تحلی ل رفت ار س ازماني ف رد وج ود دارن د. یک ی از ای ن روش ه ا DISC م ی باش د. ای ن روش ب رای اولی ن ب ار توس ط ش رکت توم اس اینترنش نال، در س ال 1970 پیش نهاد ش د] 12[. م دل مدیریت ی DISC راهکاری مناس ب ب رای بهب ود عملک رد س ازمان در جه ت ج ذب، حف ظ و نگه داری نیروه ای کارآم د و توس عه رهب ری در س ازمان میباش د. ای ن اب زار ب ه مدی ران س ازمان کم ک مینمای د ت ا بتوانن د رفت ار خ ود و س ایر اف راد را در م دت زمان ی بس یار کوت اه شناس ایی نم وده و ارتباط ات درون ســازمانی بیــن کارمنــدان و مدیــران را بهبــود بخشــند. ابــزار DISC گـزارشهـ ایی را ارائـ ه مینمـ اید ک ه نـ ه تنه ا رفتاره ای منحص ر ب ه ف رد ش خص را شناس ایی م ی نمای د، بلک ه وی را در تغیی ر رفتاره ای خ ود در ش رایط مختل ف ب ه گون های راهنمای ی میکنــد کــه در ارتبــاط بــا دیگــران بــه موفقیــت بیشــتری نایــل گ ردد] 12[. روش DISC ترکی ب اول چه ار کلم ه ک ه هرک دام یک ش خصیت را بی ان م ي کنن د، م ي باش د. در ای ن روش ش خصیت اف راد در چه ار بخ ش اصل ی طبق ه بن دی م ی گ ردد. ای ن چه ار بع د ش خصیتی عب ارت ب ود از: بع د تس ط) Dominance( ، بع د تاثیــر گــذاري) Influence( ، بعــد ثبــات) Steadiness( و بعــد وظیف ه شناس ي)Conscientious( ک ه ب ا ق رار گرفت ن ای ن ابع اد کن ار ه م ش خصیت اف راد مش خص م ي ش ود. ه ر بع د رفت اري ش امل خصوصی ات منحص ر ب ه ف ردي م ي باش د ک ه مدی ران ب ا شــناخت ایــن خصوصیــات مــي تواننــد پرســنل خــود را مــورد ش ناخت و کنت رل ق رار دهن د. ب رای س نجش ای ن ش خصیت ه ا پرسش نامه اس تانداری وج ود دارد ک ه در آن ب رای ه ر ش خصیت 42 س ئوال منظ ور ش ده اس ت. در ای ن پرسش نامه ب رای ه ر ش خصیت 100 امتی از در نظ ر گرفت ه م ی ش ود ک ه ب ا تکمی ل پرسش نامه DISC و تحلی ل پرسش نامه توس ط ن رم اف زار تحلی ل DISC امتیاز کس ب ش ده مش خص م ي ش ود. در تحلی ل ش خصیت ای ن منط ق وجــود دارد کــه در کل 2 بعــدي کــه امتیــاز بــالا تــری را نســبت بــه ســایر ابعــاد کســب نماینــد، بعــد غالــب شــخصیتي فــرد مــي باش د. قاب ل ذک ر اس ت ک ه در صورتیک ه ف ردی در یک ی از ابع اد دارای امتی از بالات ر از 50 ش ود ای ن ف رد ت ک بع دي محس وب م ی گ ردد. تم ام ابع اد ش خصیتی در ج دول 1 تعری ف ش ده اس ت. قابل ذک ر اس ت ک ه ای ن ابع اد ش خصیتی در صورتیک ه در دو بع د دارای امتی از بالای ی باش د ) بالات ر از 50( م ی توان د در ه م تلفی ق ش ده و شــخصیت هــای تلفیقــی ماننــد DS ،IS ،DI ،SC ،IC ،DC را ایج اد نمای د. م دل ش خصیت رفت اري DISC در دو بع د ذات ي و تطبی ق یافت ه ش خصیت نی روي انس اني را م ورد ارزیاب ي ق رار م ي دهــد] 21[.
روش کار
ای ن تحقی ق از ن وع مطالع ات توصیف ی – تحلیل ی گذش ته نگ ر ب وده ک ه در آن ب ر اس اس اطاع ات موج ود در یک ی از بزرگتری ن شــرکت هــای خــودرو ســازي بــه اجــرا در امــده اســت. در ایــن تحقی ق ب ه جم ع آوری اطاع ات حادث ه از خط وط تولی د ش رکت م ورد مطالع ه پرداخت ه ش ده اس ت. مراح ل انج ام ای ن تحقی ق در تصوی ر 2 نش ان داده ش ده اس ت. همانط ور ک ه در تصوی ر 2 مش خص اس ت در ق دم اول اطاع ات ح وادث جم ع آوری ش دهط ی دو س ال گذش ته) 1394-1392( و س پس در مرحل ه بع د ب هتجزی ه و تحلی ل آن م ی پردازی م. در مرحل ه بع د حوادث ی ک ه عللریش ه ای آن خط ای انس انی ب ود را تعیی ن گردی د. در مرحل ه بع د
جدول 1: شخصیت های تعریف شده در DISC
تعريف )خصوصیات( نماد نام شخصیت رديف
بعد تسلط ذاتي )خودمحور ، رک ، پرجرات ، قوی و نافذ ، خطرپذیر ، ماجراجو ، مطمئن به خود ، اهل رقابت ، سریع الفکر( Dn Natural Dominance 1
بعد تاثیر گذاري ذاتي )شاد و سرزنده ,معاشرتی , قانع کننده, با حسن نیت, تاثیر گذار, دوست داشتنی, اجتماعی , بخشنده , باوقار( In Natural Influence 2
بعد ثبات ذاتي )صبور ، وفادار، آرام ، خشنود ، راحت، تودار ،سنجیده، خوش برخورد ،خونگرم( Sn Natural Steadiness 3
بعد وظیفه شناسي ذاتي )کمال گرا, دقیق, حقیقت جو , نظام مند , اداب دان ,دارای استانداردهای بالا ,تحلیل گر ,حساس , جاافتاده( Cn Natural Conscientious 4
بعد تسلط تطبیق یافته Da Adapted Dominance 5
بعد تاثیر گذاري تطبیق یافته Ia Adapted Influence 6
بعد ثبات تطبیق یافته Sa Adapted Steadiness 7
بعد وظیفه شناسي تطبیق یافته Ca Adapted Conscientious 8
لازم اســت شــخصیت فــرد حادثــه پذیــر مشــخص شــود و همچنیــن میــزان خطــا پذیــري فــرد مــورد بررســي قــرار گیــرد ب راي س نجش ش خصیت ف رد از روش ش خصیت شناس ي DISC اســتفاده شــده اســت کــه در آن بــا توزیــع پرسشــنامه تصمیــم گی ری ب ا رویک رد ش خصیت شناس ی DISC اق دام ب ه س نجش شــخصیت افــراد حادثــه دیــده شــد. همچنیــن بــراي ســنجش خطاپذیــري فــرد از مــدل HEARTاســتفاده شــد کــه در ایــن مرحلــه پرسشــنامه HEART تهیــه و پــس از آنالیــز شــغل و انجــام TRACER بــه منظــور تعییــن احتمــال خطــاي عمومــي و در نهای ت تعیی ن می زان خطاپذی ري آن ف رد در ش غل تعری ف شــده گردیــد.

تصوير 2: مراحل انجام تحقیق
جدول 2: نتایج حاصل از روایی محتوایی
CVI CVR سئوال CVI CVR سئوال
0/84 0/992 Q13 0/82 0/991 Q1
0/82 0/991 Q14 0/82 0/991 Q2
0/81 0/992 Q15 0/83 0/992 Q3
0/82 0/993



قیمت: تومان


پاسخ دهید