مجله ارگونومیدوره 5، شماره 1، بهار 1396
DOI: 10.21859/joe-05017
تاریخ دریافت مقاله: 1395/05/17 تاریخ پذیرش مقاله: 1395/11/13

واژگان کلیدی:

1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

ارگونومی جامعفرسودگی شغلیحمایت سازمانیعدالت سازمانیشرایط فیزیکی محیط کارمقاله موردی
6492-405849

بررسی رابطه ارگونومی جامع با سطح فرسودگی شغلی کارکنانناصر صدرا ابرقویی 1، *، حمیدرضا جعفرپور 21 عضو هیئت علمی، دانشگاه جامع علمی کاربردی، یزد، ایران
2 دانشجوی گروه مدیریت دولتی، دانشگاه آزاد- واحد یزد، یزد، ایران
108215423564

نویســنده مســئول: ناصــر صــدرا ابرقویــی، عضــو هیئــت علمــی، دانشــگاه جامــع علمــی کاربــردی، یــزد، ایــران. ایمیــل: sadra@uast.ac.ir
چکیده
مقدم ه: در کش ورهای مختل ف دنی ا؛ درص د قاب ل توجه ی از کارکن ان ه ر س ازمان، گرفت ار فرس ودگی ش غلی می ش وند. پ ر واض ح اس ت ک ه پیش گیری از وق وع فرس ودگی ش غلی، در ارتق اء بهداش ت روان ی اف راد و در نتیج ه ارتق اء کیفی ت ارائ ه خدم ات نق ش بس زایی دارد. یک ی از مباحث ی ک ه می توان د در کاه ش فرس ودگی زودرس مفی د واق ع ش ود ب ه کارگی ری دان ش ارگونوم ی جام ع )ارگونوم ی خ رد و کلان( اس ت. ه دف اصل ی ای ن مطالع ه بررس ی ارتب اط برخ ی از متغیرهای ی مط رح در مبح ث ارگونوم ی جامــع بــا فرســودگی شــغلی می باشــد.
یافته هــا: نتایــج مطالعــه نشــان می دهــد کــه فرســودگی شــغلی کارکنــان در حــد متوســط و حمایــتس ازمانی ادراک ش ده توس ط کارکن ان کمت ر از ح د متوس ط اس ت و بی ن فرس ودگی ش غلی ب ا متغیره ایمط رح در ارگونوم ی جام ع رابط ه منف ی و معن ادار وج ود دارد. ضمن اً نتای ج مطالع ات نش ان می ده دک ه متغیره ای دموگرافی ک ب ر فرس ودگی ش غلی کارکن ان مؤث ر اس ت.
نتیجه گیــری: در ایــن مطالعــه ضمــن بررســی ســطح فرســودگی شــغلی، حمایــت ســازمانی، عدالــتس ازمانی و ش رایط فیزیک ی محی ط؛ می زان کاه ش فرس ودگی ش غلی در براب ر بهب ود ش رایط ارگونومیک یخــرد و کلان ارزیابــی شــد. نتایــج بدســت آمــده در ایــن مطالعــه بــا نتایــج مطالعــات محققیــن مختلــفمطابق ت دارد. در پای ان مطالع ه ب ر اس اس نتای ج تحقی ق، چن د پیش نهاد عملیات ی و پژوهش ی ب ه منظ ورکاه ش فرس ودگی ش غلی ارائ ه گردی د. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
روش کار: ایــن مطالعــه کاربــردی بــوده و جامعــه آمــاری آن یکــی از بیمارســتان های شــهر یــزد، شــامل بخش هــای مختلــف بــا 506 نفــر پرســنل می باشــد. حجــم نمونــه بــر اســاس جــدول مــورگان برابــر بــا 216 نف ر تعیی ن ش د. جم ع آوری داده ه ای آم اری از طری ق پرس ش نامه های مختل ف و ب ا روش تصادف ی مطب ق انج ام گرف ت.
مقدمه
افــراد؛ بیــش از نیمــی از اوقــات بیــداری را در محیــط کار میگذراننــد. در محیــط کار؛ عوامــل مختلفــی از جملــه ِعوامــل فیزیکــی، شــیمیایی، بیولوژیــک، ارگونـــومیک و روانـــی ســـلامت انس ان را تهدی د میکنن د. اگ ر ش خص ب ه م دت طولان ی و ب ه ط ور وس یع در مع رض عوام ل فش ار-زای ف وق ق رار گی رد ممک ن اســت بــه فرســودگی زودرس بینجامــد.
زمانیــان و همــکاران پژوهشــی را در خصــوص “بررســی ارتبــاط آزار صــدا بــا ســلامت عمومــی کارکنــان بیمارســتان های شــهر شــیراز در ســال 1393 انجــام دادنــد کــه نتایــج مطالعــه نشــان داد کــه در بیمارســتان های دانشــگاهی صــدا بیشــتر از حــدود تمــاس مجــاز می باشــد و ســلامت عمومــی شــاغلین و بیمــاران را تحــت تأثیــر قــرار میدهــد و نیــاز بــه انجــام اقدامــات کنترلــی در ایــن ارتبــاط می باشــد] 1[. فراهــم آوردن شــرایط ســازگاری کار، ماشـــین، محیــط و ســازمان بــا توانمندیهــای جســمی و روح ی- روان ی انس ان از گامه ای اساس ی ب رای بهب ود مدیری ت ،افزایــش عمــر کاری انســان و در نتیجــه ارتقــاء بهــرهوری در هــر ســازمانی محســوب میگــردد] 2[ توســعه پایــدار سیســتمها ،معم ولاً ب ه دلی ل داش تن ابع اد اجتماع ی، اقتص ادی و محیط ی؛ بای د تع ادل یافت ه و ب ه ط ور مش ترک م ورد توج ه و بهینه س ازی شــود] 3, 4[. ارگونومــی جامــع یــک نظــم علمــی اســت کــه بــه واکنــش بیــن انســانها و اجــزای دیگــر سیســتم مربــوط اســت و حرف ه ای اس ت ک ه دادهه ا؛ روشه ا؛ اص ول و تئ وری را ب ه منظ ور بهینه س ازی س لامت انس ان و عملک رد کل ی سیس تم، در طراح ی بــکار میبــرد] 1, 5[. در ایــن راســتا دو هــدف عمــده: اجتماعــی )ســلامت انســانی( و دیگــری اقتصــادی )عملکــرد کلــی سیســتم( مــورد توجــه قــرار میگیــرد. بررســی نتایــج پژوهشهــا نشــان داده اســت کــه ” روشهــا و تکنیکهــا”؛ ” ویژگیهــای انســانی”؛ “بهداش ت و ایمن ی”؛ “طراح ی تجهی زات و مح ل کار” و”طراح یِ ســازمان” پنــج مبحــث اصلــی در ارگونومــی جامــع هســتند] 6[. ارگونومــی فرصتــی بــرای در اختیــار قــرار دادن دانــش خــود در مباح ث دیگ ر ب ه وی ژه مقولهه ای “طراح ی محص ول و صنع ت”؛ ” معم اری”؛ “س لامت و ایمن ی و ارتب اط انس ان- کامپیوت ر HCI(” “),Human–computer interactionب ه وی ژه در م ورد مس ائل مرب وط ب ه کاه ش ان رژی در توس عه پای دار سیس تمها میباش د 7][. در ایــن ارتبــاط بخش هایــی از سیســتم شــامل: طراحــی ش غل، طراحـی محیط ی، تکنول وژی، رونده ا و س اختار سیس تم کار؛ عناص ری هس تند ک ه ب ه ط ور س ازنده ب ه ه م مرتب ط ب وده و بای د ب رای بهب ود مدیری ت و افزای ش به ره وری مؤث ر و ب ه حداق ل رســاندن حــوادث ناشــی از سیســتم های کاری ضعیــف طراحــی ش ده؛ بررس ی ش وند] 8[.
در ای ن راس تا ش ناخت عوام ل و عناصر درون ی و بیرونی ی ا محیطی مؤثــر بــر ســاختار یــک سیســتم تولیــدی- خدماتــی میتوانــد در بهب ود س اختار سیس تم م ورد توج ه ق رار گی رد. ضمن اً، بای د ب ه ای ن نکت ه توج ه داش ت ک ه در عص ر اطلاع ات ک ه عص ر دانای ی مح ور نامی ده ش ده اس ت مهم تری ن و کلیدی تری ن عنص ر مؤث ر ب ر س اختار ی ک سیس تم، نیازه ا و تمنی ات درون ی ش امل: کم ال خواه ی؛ حقیق ت جوی ی؛ گرای ش ب ه خی ر و حقیق ت؛ گرای ش ب ه جم ال و زیبای ی؛ گرای ش ب ه خلاقی ت و اب داع؛ عش ق و پرس تش و نیازهــای اجتماعــی انســان] 9[ و حمایــت و عدالــت ســازمانی اس ت. ارزش های ی مث ل دموکراس ی؛ قدرتمن د ک ردن بخشه ای مختلــف یــک ســازمان؛ تنظیــم قــدرت در تصمیم گیریهــا؛ اســتفاده از هــوش، خلاقیــت، توانائــی حــل مســئله، مهــارت و ابت کار انس انها ج زء مــ وارد کلی دی مبح ث مدیری ت م درن و ارگونومــی کلان می باشــد] 10, 11[ کــه می تــوان از طریــق بــه کارگی ری متغیرهای ی مانن د حمای ت س ازمانی، عدال ت س ازمانی و توج ه ب ه ش رایط فیزیک ی محی ط کار بـ رای رس یدن ب ه ی ک س اختار س ازمانی مطل وب در طراحـ ی و باز طراحـ ی یک سـ اختار سازمانـ ی ب ه کار گرف ت. ه دف از کارب رد ارگونومی جام ع اطمینان از رابط ه مناس ب و منطق ی بی ن کارکن ان؛ کارش ان و س ازمان کار می باش د. کارکن ان در ش رایط ایم ن و روح ی- روان ی مناس ب ک ه در س ایه حمای ت و عدال ت س ازمانی محق ق میش ود؛ میتوانن د عملک رد و به ره وری ماگزیم م داش ته باش ند. ل ذا می ت وان گف ت کــه دانــش ارگونومــی بعنــوان یــک رشــته و مبحــث طراحــی میتوانــد در توســعه منابــع انســانی و عملکــرد بهینــه سیســتم نق ش اساس ی داش ته باش د] 12[. ل ذا دان ش ارگونوم ی میتوان د فیزیولــوژی و روانشناســی کارکنــان را در محیطهــای کاری کــه سیســتم پیچیــدهای بیــن انســان؛ ابــزار؛ محیــط و ســازمان کار اس ت را م ورد تحقی ق و بررس ی ق رار ده د. نتای ج مطالع ات انج ام ش ده نش ان میده د ک ه کاربرده ای ارگونوم ی در طراح ی اب زار ،محی ط، ایس تگاه های کار و س ازمان کار، تأثی ر زی ادی؛ ب ر س لامت روانــی، رضایتمنــدی در کار، افزایــش کارایــی، امنیــت و ســلامتی؛ ایج اد خواه د ک رد] 11[.
از طرفــی فرســودگی شــغلی میتوانــد باعــث افــت کیفیــت ارائــه خدم ات و عامل ی ب رای دس ت کش یدن از ی ک ش غل؛ غیب ت و ی ا روحی ه پایی ن باش د و ی ا ب ا اختلالهای ی همچ ون خس تگی بدنــی، بیخوابــی، روی آوردن بــه مــواد مخــدر و مشــکلات خانوادگــی ارتبــاط داشــته باشــد] 13[. مــازلاک مفهومــی ســه بعــدی از فرســودگی شــغلی ارائــه کــرده اســت کــه در برگیرنــده خس تگی هیجان ی) Emotional Exhaustion(، مس خ ش خصیت )Depersonalization( و کفایــت شــخصی) Personalaccomplishment( می باشــد و در صورتیکــه فــرد میــزان خس تگی هیجان ی ب الا، مسـخ ش خصیت ب الا و کفای ت ش خصی پایی ن داش ته باش د، دچ ار خس تگی ش غلی ش ده اس ت. مطالع ات متع دد در بخشه ای درمان ی نش ان داده اس ت ک ه کارکن ان ای ن واحدهــا بــا انــواع عوامــل فشــارزای شــغلی اعــم از فشــار زمــان ،حمایــت پاییــن در محیــط کار، حجــم کار بــالا، مــرگ بیمــاران و غیــره مواجهانــد کــه در نتیجــه فرســودگی شــغلی و بیماریهــای روح ی و جس می را ب رای کارکن ان ای ن واحده ا ب ه دنب ال خواه د داش ت و در نهای ت ب ه کاه ش کیفی ت خدم ات و مراقب ت منج ر خواه د ش د] 14[. طب ق گزارشه ای موج ود در کش ور م ا ش یوع فرســودگی شــغلی در بیــن پرســنل درمانــی بســیار بالاســت بــه ط وری ک ه در بیمارس تان های وابس ته ب ه دانش گاه عل وم پزش کی ته ران 87% و ی ا شهرس تان ها ت ا ب الای 60 درص د گ زارش ش ده اســت] 51[.
ب ر ای ن اس اس؛ ای ن مطالع ه ب ر آن اس ت ت ا ب ه بررس ی رابط ه متغیرهای ی چــون حمایــت ســازمانی، عدالــت ســازمانی و شــرایط فیزیکــی محیــط کار بــا ســطح فرســودگی شــغلی کارکنــان بیمارس تان تأمی ن اجتماع ی ی زد بپ ردازد و ب ه دنب ال پاس خ ب ه ای ن پرس ش اس ت ک ه آی ا ب ا بهب ود متغیره ای حمای ت س ازمانی ،عدالــت ســازمانی و شــرایط فیزیکــی محیــط کار می تــوان ســطح فرس ودگی ش غلی را در جامع ه م ورد مطالع ه بهب ود داد ی ا خی ر؟فشــارهای عصبــی و روانــی کــه بــه اصطــلاح فشــارزا نامیــده می شــوند، در زندگــی روزانــه مــا بــه وفــور مشــاهده می شــوند 16][. در ب اب تعری ف فرس ودگی ش غلی؛ بی ن روان شناس ان اتف اق نظــری وجــود نــدارد، گروهــی فرســودگی را بــا فشــارزای شــغلی یک ی میدانن د در حالیک ه برخ ی فش ارزای ش غلی را دلی ل اصل ی فرســودگی شــغلی میداننــد کــه بــه نظــر می رســد ایــن عقیــده صحیحتــر باشــد] 17[. در واقــع فرســودگی شــغلی یــک حالــت خس تگی مف رط اس ت ک ه از کار س خت و ب دون انگی زه و ب دون علاق ه ناش ی می ش ود. بنابرای ن احســاس خس تگی بس یار زیــاد ،یکــی از نشــانه های فرســودگی شــغلی اســت.
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

فرس ودگی ش غلی س ندرومی اس ت ک ه در پاس خ ب ه فش ار روان ی مزم ن ب ه وج ود میآی د و ش امل س ه ج زء خس تگی ی ا تحلی ل
عاطفــی، ازخــود بیگانگــی یــا مســخ شــخصیت، فقــدان حمایــت س ازمانی] 18, 19[ و ع دم توج ه ب ه تفک ر و تواناییه ای انس ان و در نتیج ه کاه ش موفقی ت ف ردی یا پیش رفت ش خص اس ت] 2[ و بیش تر در می ان مش اغل مددرس ان مش اهده می ش ود و ای ن ام ر احتمــالاً معلــول نــوع وظایــف و مســئولیتهای اینگونــه مشــاغل میباشــد] 18, 91[.
حمای ت س ازمانی؛ موج ب رفتاره ای مطلوب ی در س ازمان مانن د: انصــاف و مســاوات، حمایــت سرپرســت، پاداشهــای ســازمانی و زمینههــای شــغلی می شــود. پــر واضــح اســت کــه هــر چــه کارکنــان بــا حمایــت بیشترسرپرســت روبــه رو شــوند، رفتــار و عملکــرد مطلوبتــر آنهــا را بــه دنبــال خواهــد داشــت.
متغیــر دیگــری کــه در ایــن مقالــه مــورد بررســی قــرار گرفتــه اســت عدالــت ســازمانی درک شــده میباشــد. مطالعــه عدالــت در محیطهــای کاری در ســال های اخیــر رشــد چشــمگیری داشــته اســت] 20[. تحقیقــات نشــان دادهانــد کــه فرآیندهــای عدالــت نق ش مهم ی را در س ازمان ایف ا میکنن د و چگونگ ی برخ ورد ب ا اف راد ممک ن اس ت ک ه باوره ا و احساس ات و نگ رش اف راد را تح ت تأثی ر ق رار ده د. ب ه عل ت گس تردگی پیامده ای رعای ت عدال ت ،بررســی اثــرات درک از عدالــت در ســازمانها توجــه بســیاری از محققــان منابــع انســانی، رفتــار ســازمانی و روانشناســی ســازمانی – صنعت ی را ب ه خ ود جل ب ک رده اس ت] 21[. عدال ت س ازمانی مرب وط ب ه دی دگاه کارکن ان میش ود ک ه آی ا س ازمان ب ا آنه ا ب ا عدال ت برخ ورد میکن د ی ا ن ه؟] 22[. رعای ت عدال ت یک ی از مهمتری ن عوام ل مؤث ر ب ر بق ای س ازمان و حف ظ س لامت آن در بلندم دت اس ت؛ از ای ن رو، مفه وم عدال ت در س یرنظریه های ســازمان مــورد توجــه ویــژه ای قــرار گرفتــه اســت زیــرا رعایــت عدال ت موج ب افزای ش احس اس تعل ق خاط ر، وف اداری و اعتم اد اف راد ب ه س ازمان ش ده و ب ر س رمایه انس انی و اجتماع ی س ازمان میافزایــد] 32[.
در رابط ه ب ا بررس ی ارتب اط بی ن متغیره ای فرس ودگی ش غلی ،حمای ت و عدال ت س ازمانی، مطالع ات متع ددی انج ام ش ده اس ت .ادن و و هم کاران] 16[ ب ه بررس ی رواج فرس ودگی ش غلی در بی ن کارکنــان بیمارســتان در برزیــل پرداختنــد. در ایــن مطالعــه 142 نف ر ب ه عن وان نمون ه ش رکت داش تند و از پرسش نامه فرس ودگی شــغلی مــازلاچ اســتفاده گردیــد. نتایــج نشــان داد کــه 4/10% از شــرکت کننــدگان از نظــر فرســودگی در ســطح بالایــی هســتند ک ه در ای ن بی ن 2/64% دارای س ن 30-50 س ال ،2/64% دارای ســابقه بیشــتر از 10 ســال ،4/71% در شــیفت شــب و 1/57% در وضعی ت نشس ته فعالی ت داش تند. همچنی ن نتای ج نش ان داد 7/50% از اف راد حداق ل دارای یک ی از 3 مؤلف ه فرس ودگی ش غلی هس تند و تنه ا 2/8% از اف راد از ریس ک کم ی ب رای فرس ودگی برخوردارنــد.
بابامی ری و هم کاران] 24[ در ی ک مطالع ه تح ت عن وان “بررس ی عوامــل مؤثــر بــر فرســودگی شــغلی در کارکنــان شــرکت بــرق منطق ه ای کرم ان” نش ان دادن د ک ه “بی ن فش ارزای ش غلی، عدالت توزیعــی، برونگرایــی، شــفافیت نقــش، گرانبــاری نقــش و احتــرام س ازمانی ب ا فرس ودگی ش غلی رابط ه معن ادار وج ود دارد. همچنین نتای ج رگرس یون نش ان داد ک ه عدال ت توزیع ی، گرانب اری، عدال ت رویــه ای و فشــارزای شــغلی بهتریــن پیش بینهــای فرســودگی ش غلی هس تند و روی ه م رفت ه 48 درص د از واریان س فرس ودگی شــغلی را تبییــن میکننــد” ]42[.
غلام ی و هم کاران] 25[ در مقال ه تح ت عنوان ” فش ارزای شـ غلی چگون ه منج ر ب ه اخت لالات اس کلتی- عضلان ی می-ش ود؟” نش ان دادنــد کــه نتایــج حاصــل از مدلیابــی معادلــه ســاختاری نشــان دهن ده ای ن اس ت ک ه عام ل فرس ودگی ش غلی نق ش واس طه ای بیــن شــدت اختــلالات اســکلتی- عضلانــی و فشــارزای شــغلی دارد. بــه ایــن معنــی کــه در صــورت وجــود عامــل فرســودگی شــغلی در کار، ریســک-فاکتورهای روانــی- اجتماعــی حاصــل از ابع اد پرسش نامه فش ارزای ش غلی در ش دت اخت لالات اس کلتی- عضلان ی دخی ل خواهن د ب ود.
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

کریم ی و هم کاران] 26[ ب ه بررس ی رابط ه بی ن حمای ت اجتماع ی و فرس ودگی ش غلی در بی ن دانش جویان دانش گاه علام ه طباطبای ی پرداختنــد. نتایــج نشــان داد دانشــجویانی کــه حمایــت اجتماعــی بیش تری را درک ک رده بودن د از فرس ودگی کمت ری برخ وردار بودند .در نهای ت محقق ان اینط ور نتیج ه گرفتند ک ه درک حمایت از س وی دانش جویان باع ث میش ود ت ا آن ان احس اس کنن د م ورد توج ه هســتند، احســاس عــزت نفــس کننــد و خــود را بــه عنــوان عضــو ب ا ارزش ی از س ازمان بدانن د و در نتیج ه ای ن م وارد ب ه افزای ش عملک رد و کاه ش فرس ودگی آن ان میانجام د. پورتوق س و هم کاران 14][ ب ه بررس ی رابط ه بی ن فرس ودگی ش غلی و حج م کاری در بیــن 322 نفــر از کارکنــان بیمارســتانهای ایتالیــا پرداختنــد. در ای ن مطالع ه ارتب اط بی ن فرس ودگی ش غلی و حج م کاری ب ا در نظ ر گرفت ن متغی ر میانج ی کنت رل ش خص ب ر کار م ورد بررس ی قــرار گرفــت. نتایــج نشــان داد مدیــران واحدهــای مــورد مطالعــه بای د در جه ت ارتق ای خ ود کنترل ی و غنیس ازی ش غل کارکن ان ت لاش کنن د. محم دی و هم کاران] 27[؛ پژوهش ی تح ت عن وان ” بررس ی رابط ه ابه ام نق ش ب ا خش نودی ش غلی و عملک رد ش غلی ب ا میانجیگ ری رفتاره ای پوی ای ش غلی” انج ام دادن د، آنه ا در ای ن پژوه ش نش ان دادن د ک ه رفتاره ای پوی ای ش غلی موج ب رف ع ابه ام ب رای کارکن ان میش ود و در نهای ت اث رات ابه ام نق ش ب ر متغیره ای خش نودی و عملک رد ش غلی را دف ع ک رده و موج ب ب الا رفت ن عملک رد و خوش نودی کارکن ان میش ود.
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

رضای ی آدریان ی، ش عبانی و عاب دی] 28[ در پژوهش ی نش ان دادن د ک ه بی ن ش رایط ارگونوم ی و ش دت و فراوان ی خس تگی عاطف ی ،کاه ش عملکــرد ش خصی و مســخ ش خصیت کتاب داران دانشــگاه اصفه ان رابط ه معن ا دار وج ود دارد.
چن گ و هم کاران] 29[ ب ه بررس ی رابط ه بی ن فرس ودگی ش غلی و عدال ت س ازمانی درک ش ده و همچنی ن تأثی ر س ن ب ر متغیره ای ف وق پرداختن د. نتای ج نش ان داد عدال ت س ازمانی موثرتری ن عام ل در پیــش بینــی فرســودگی شــغلی و ســلامت شــغلی میباشــد و رابط ه مثب ت و ق وی بی ن می زان عدال ت س ازمانی و س لامت ش غلی و همچنی ن رابط ه معک وس و معن ادار بی ن عدال ت س ازمانی درک ش ده و فرس ودگی ش غلی وج ود دارد. همچنی ن نتای ج نش ان داد ک ه روابــط فــوق درمــورد کارکنــان جوانتــر قویتــر از کارکنــان مســن می باشــد.
در مطالع ه عبدلغف ور] 30[ ک ه ب ا ه دف تعیی ن مش کلات مرب وط ب ه فرس ودگی ش غلی و فاکتوره ای اجتماع ی و دموگرافی ک مؤث ر بــر آن بیــن پزشــکان شــاغل در تیمهــای مراقبــت بهداشــتی کشــور کویــت انجــام شــد، میانگیــن نمــره فرســودگی شــغلی در حیطهه ای خس تگی هیجان ی 37، مس خ ش خصیت 21 و کفای ت ش خصی 63 ب ود و بی ن حیطهه ای پرسش نامه م ازلاک ب ا برخ ی از ویژگیه ای ش غلی و دموگرافی ک از جمل ه بی ن ش رایط فیزیک ی محیــط کار و درآمــد بــا خســتگی هیجانــی و مســخ شــخصیت و کفای ت ش خصی ارتب اط وج ود داش ت.
روشکار
ای ن مطالع ه در بیمارس تان تأمی ن اجتماع ی اس تان ی زد انج ام گرفــت و بنــا بــه آمــار ارائــه شــده توســط واحــد کارگزینــی ایــن بیمارســتان، در مجمــوع 506 نفــر در ایــن بیمارســتان در بخشهــای مختلــف مشــغول بــه کار میباشــند. حجــم نمونــه ای ن مطالع ه ب ر اس اس ج دول م ورگان براب ر ب ا 216 نف ر تعیی ن شــد. در نهای ت بــا توج ه بــه ع دم اع اده برخ ی پرسشــنامه ها و همچنی ن ح ذف برخ ی پرسش نامهها ب ه دلی ل مخ دوش ب ودن ،تع داد 207 پرسش نامه در فرآین د تحلیله ا م ورد اس تفاده ق رار گرف ت. همچنی ن نمونهگی ری مش اهدات نی ز ب ا اس تفاده از روش نمونهگیــری تصادفــی ســاده انجــام شــد. در ایــن پژوهــش از 4 پرسش نامه ب ه عن وان اب زار اصل ی اندازهگی ری اس تفاده ش د ک ه شــامل پرسشــنامه فرســودگی شــغلی، حمایــت ســازمانی، عدالــت ســازمانی و شــرایط فیزیکــی محیــط کار می باشــد. پرسشــنامهٔ فرســودگی شــغلی توســط مــازلاچ و جکســون) 1993( طراحــی ش ده و ش امل 3 مؤلف ه می باش د. در ای ن پرسش نامه از طی ف پن ج گزین ه ای لیک رت اس تفاده ش ده اس ت. ش ماره س ؤالات مرب وط ب ه ه ر ی ک از ابع اد پرسش نامه در ج دول 1 آم ده اس ت.
جدول 1: ابعاد فرسودگی شغلی و شماره سؤالات آن ها در پرسشنامه
ردیفابعاد کارآفرینیشماره سؤالات
1مسخ شخصیت5-21-14-10-9
2فرسودگی عاطفی19-15-13-12-6-3-2-1
3کاهش عملکرد20-18-17-16-11-8-7-4
در ج دول ف وق، ش یوه امتیازده ی ب ه س ؤالات مرب وط ب ه ش اخص کاهــش عملکــرد برعکــس ســؤالات دیگــر اســت یعنــی گزینــه “کام ًلا موافق م” در س ؤالات ش اخص کاه ش عملک رد امتی از 1 و گزینــه “کامــ ًلا مخالفــم” امتیــاز 5 میگیــرد. همچنیــن نقطــه 66 و 33 درص د نی ز ب ه عن وان نق اط ب رش در نظ ر گرفت ه می ش ود 31][. پرسش نامه حمای ت س ازمانی نی ز ی ک اب زار محققس اخته میباش دکه پ س از بررس ی روای ی و پایای ی آن در پژوه ش م ورد اســتفاده قــرار گرفــت. ایــن پرسشــنامه )جــدول 2( دارای چهــار مؤلفــه اســت )حمایــت سرپرســت، زمینههــای شــغلی، پــاداش ســازمانی، انصــاف( و حمایــت ســازمانی ادراک شــده کارکنــان را براس اس مقی اس پن ج گزین های لیک رت م ورد بررس ی ق رار م ی-دهد.
جدول 2: ابعاد حمایت سازمانی و شماره سؤالات آن ها در پرسشنامه
ردیفابعاد کارآفرینیشماره سؤالات
1حمایت سرپرست1 الی 10
2زمینه های شغلی11 الی 14
3پاداش سازمانی15 الی 21
4انصاف22 الی 26
پرسشــنامهٔ عدالــت ســازمانی توســط مورمــن و همــکاران بــرای اندازهگیــری عدالــت ســازمانی درک شــده؛ ارائــه گردیــده اســت و دارای 18 ســؤال میباشــد. جــدول 3 ابعــاد ایــن پرسشــنامه و ســئوالات مربوطــه کــه بــر اســاس طیــف پنــج گزینــهای لیکــرت طراحــی شــده نشــان میدهــد.
جدول 3: ابعاد عدالت سازمانی و شماره سؤالات آن ها در پرسشنامه
ردیفابعاد عدالت سازمانیشماره سؤالات
1عدالت توزیعی1 الی 6
2عدالت رویه ای7 الی 12
3عدالت مراوده ای13 الی 18
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

پرسشــنامه ســنجش شــرایط فیزیکــی محیــط کار نیــز یــکپرسشــنامه بومــی و محقــق ســاخته اســت کــه بــر اســاس پرسش نامه های نگاش ت ب دن و س نجش ش رایط فیزیک ی محی ط کار] 1, 32[ طراحــی گردیــده و روایــی آن توســط خبــرگان و همچنیــن روســای بخشهــای مختلــف بیمارســتان بــه تأییــد رس یده اس ت. ای ن پرسش نامه نی ز دارای 19 س ؤال می باش د و در آن از طیــف 5 گزینــهای لیکــرت اســتفاده شــده اســت.
در نهایــت بــه منظــور اندازهگیــری قابلیــت اعتمــاد پرسشــنامه ها ،از روش آلف ای کرونب اخ اس تفاده گردی د. نتای ج نش ان دادک ه ب رای پرسش نامه فرس ودگی ع دد 82 درص د، ب رای پرسش نامه عدال ت س ازمانی ع دد 95 درص د، پرسش نامه حمای ت س ازمانی ع دد 29 درص د و ش رایط فیزیک ی محی ط کار ع دد 85 درص د ب ه دس ت آمــد. ایــن اعــداد نشــان دهنــده آن اســت کــه پرسشــنامه های م ورد اس تفاده، از قابلی ت اعتم اد و ی ا ب ه عب ارت دیگ ر از پایای ی لازم برخــوردار میباشــد.
یافته ها
فرضیــات ایــن تحقیــق در دو بخــش فرضیــات اصلــی )جــدول 4( و فرضیــات فرعــی )جــدول 5( تقســیم شــدهاند. همانطــور کــه مش اهده می-ش ودکلیه فرضی ات در س طح معن اداری 5% تأیی د شــدهاند و بــه عبــارت دیگــر بیــن متغیرهــای حمایــت ســازمانی ،عدالــت ســازمانی و شــرایط فیزیکــی محیــط کار بــا فرســودگی شــغلی و هــر یــک از مولفههــای آن رابطــه معنــادار وجــود دارد .تصوی ر 1، 2 و 3 نی ز موی د وج ود رابط ه خط ی بی ن متغیره ای م ورد بررس ی اس ت.
جدول 4: فرضیات اصلی تحقیق و نتایج آزمون پیرسون
Sig. ضریب همبستگی فرضیات اصلی
0/00 -0/465 بین فرسودگی شغلی با حمایت سازمانی کارکنان رابطه معنادار وجود دارد.
0/00 -0/626 بین فرسودگی شغلی با عدالت سازمانی کارکنان رابطه معنادار وجود دارد.
0/00 -0/625 بین فرسودگی شغلی با شرایط فیزیکی محیط کار رابطه معنادار وجود دارد.
جدول 5: ضرایب همبستگی ابعاد فرسودگی شغلی با سایر متغیرها
شرایط فیزیکی محیط کار عدالت سازمانی حمایت سازمانی ارتباط بین
Sig. 0/00 ،-0/376 Sig. 0/00 ،-0/315 Sig. 0/001 ،-0/233 مسخ شخصیت
Sig. 0/00 ،-0/476 Sig. 0/00 ،-0/55 Sig. 0/00 ،-0/383 فرسودگی عاطفی
Sig. 0/00 ،-0/555 Sig. 0/00 ،-0/528 Sig. 0/00 ،-0/402 کاهش عملکرد
1082144390128

سازمانی
رابطه

بین

فرسودگی

شغلی

و

عدالت
:1
تصویر

رابطه

بین

فرسودگی

شغلی

و

حمایت

سازمانی
:2
تصویر



قیمت: تومان


پاسخ دهید