1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مجله ارگونومیدوره 5، شماره 1، بهار 1396
158184004

DOI: 10.21859/joe-05018
تاریخ دریافت مقاله: 1395/06/03 تاریخ پذیرش مقاله: 1396/02/02

واژگان کلیدی:
بار کار
-308971276

.

.

یافته هــا: در مجم وع تع داد 65 مضم ون ب ه عن وان عوام ل مؤث ر ب ر ب ار کار راهب ران انت زاع گردی دمضمون ه ای اس تخراج ش ده در قال ب نم ودار اس تخوان ماه ی در 8 طبق ه دس ته بن دی و ترس یم ش دندک ه عوام ل مدیری ت، نظ ارت و ج و س ازمانی؛ زیرس اخت ها؛ طراح ی ش غل؛ س یر؛ و محی ط ب ه عن وانفاکتورهــای دور و فشــار زمانــی، تبــادل اطلاعــات و ویژگی هــای فــردی بــه عنــوان فاکتورهــای نزدیــکتعیی ن ش دند.
نتیجه گیــری: برخــی از فاکتورهــای دور جــزء ماهیــت سیســتم حمــل و نقــل شــهری هســتند کــهتنهــا راهــکار پیشــنهادی تعدیــل از طریــق برنامه هــای جبرانــی اســت و برخــی دیگــر بــا برنامــه ریــزیطولان ی م دت و اج رای مداخ لات مؤث ر قاب ل ح ل هس تند. ب ه ه ر ح ال در کوت اه م دت ب ا تمرک ز ب رفاکتوره ای نزدی ک و در طولان ی م دت ب ا تمرک ز ب ر فاکتوره ای دور م دل اس تخوان ماه ی اس تخراجشــده در ایــن مطالعــه، می تــوان بــار کار راهبــران را تعدیــل کــرد. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
منظ ور تجزی ه و تحلی ل داده ه ا ب ه کار رف ت.

مقدمه
پژوهش کیفیراهبری مترومقاله پژوهشی
6365-405848

بارکاری در شغل راهبری مترو: عوامل مؤثر و راهکارهای بهبودنرمین حسن زاده رنگی 1، یحیی خسروی 2، *، علی اصغر فرشاد 3، حامد جلیلیان 4
دانش جوی دکت رای تخصص ی، گ روه مهندس ی بهداش ت حرف های، کمیت ه تحقیق ات و فن اوری دانش جویان، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی ش هید بهش تی، ته ران، ای ران
اســتادیار، گــروه مهندســی بهداشــت حرفــه ای، مرکــز تحقیقــات بهداشــت، ایمنــی و محیــط
)HSE(، دانشــکده بهداشــت، دانشــگاه علــوم پزشــکی البــرز، کــرج، ایــران
مرکز تحقیقات بهداشت کار، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران
دانش جوی دکت رای تخصص ی، گ روه مهندس ی بهداش ت حرف ه ای، دانش گاه علوم پزش کی ش یراز ،شــیراز، ایران
نویســنده مســئول: یحیــی خســروی، اســتادیار، گــروه مهندســی بهداشــت حرفــه ای، مرکــز تحقیق ات بهداش ت، ایمن ی و محی ط) HSE(، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی الب رز ،کــرج، ایــران. ایمیــل: yakhosravi@yahoo.com
چکیده
مقدم ه: ش غل راهب ری قط ار درون ش هری در طبق ه مش اغل نوظه ور و پیچ ده ب ه ش مار می آی د. ب ه دلیــل وجــود مطالعــات انــدک در ایــن زمینــه، عوامــل مؤثــر بــر بــار کار راهبــران بــه خوبــی مشــخص نشــده اند. در ایــن مطالعــه، عوامــل مؤثــر بــر بــار کار راهبــران واکاوی می شــود و راهکارهــای کنترلــی ارائــه می گــردد.
روش کار: در ایــن مطالعــه کیفــی، داده هــا بــا بررســی اســنادی، مصاحبــه انفــرادی و گروهــی و بحــث گروه ی متمرک ز گ ردآوری ش دند. از ابزاره ای تهی ه ش ده توس ط موسس ه ارگونوم ی ش غلی و موسس ه طراح ی ارگونوم ی ب ه منظ ور گ ردآوری داده ه ای میدان ی اس تفاده ش د. تحلی ل محت وای مس تقیم ب ه
سیس تم حم ل و نق ل ش هری ی ا مت رو ج زو سیس تمهای جدی د حم ل و نق ل در ای ران ب ه ش مار م یرود و ش غل راهب ری قط ار درون شــهری یــا متــرو در طبقــه مشــاغل نوظهــور دســته بنــدی میش ود. ب ه دلی ل محدودی ت مطالع ات در زمین ه ش غل راهب ری در متــرو، نــوع مطالبــات فیزیکــی، فکــری و در نتیجــه، پیامدهــای ناش ی از آن کام لاً روش ن نیس ت. م رور مطالع ات گذش ته نش ان میده د ک ه تلاشه ای مح دودی ب رای ارزیاب ی وظای ف راهب ری مت رو انج ام ش ده اس ت و اکث ر تحقیق ات در ای ن زمین ه ب ا اش اره کلــی بــه وظایــف راهبــری، بیشــتر بــا هــدف بررســی چالشهــای خ ودکار س ازی وظای ف ک ه منج ر ب ه ح ذف راهب ر خواه د ش د تمرک ز داش تهاند] 1[. کارون ن و هم کاران) 2011( اظه ار داش تند ک ه راهب ر قط ار در وظای ف متع ددی ک ه اغلـب پنهـان هسـتند نق ش ایف ا میکن د] 2[. در قطاره ای ش هری ب ا درج ه اتوماس یون 1 )همانن د سیس تم حم ل و نق ل ش هری ته ران(، راهب ری قط ار ب ر اس اس سیس تم حفاظ ت خ ودکار و فعالیته ای راهب ر اس ت] 3[.
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

وظای ف راهب ر قط ار ترکیب ی از مش اهده محی ط، حف ظ هوش یاری فــردی، فرایندهــای شــناختی خوبهخــودی و تشــخیص و تصمیــم گیــری پویــا اســت. همچنیــن آنهــا بایــد اطلاعــات زیــادی را کــه از منابــع مختلــف دریافــت میکننــد بــا یکدیگــر ترکیــب نماینــد .ایــن منابــع میتوانــد شــامل ســیگنالهای راهنمــای موجــود در مس یر، دس تورالعملهای راهب ری، ج دول زمان ی، برنام ه حرک ت و ســیگنالهای موجــود در واگــن باشــند] 2[.
تکنولوژیه ای جدی د نظی ر سیس تم هدای ت قط ار تأثی ر زی ادی ب ر س ازمان کار و طراح ی ش غل ایج اد کردهان د. ام ا ای ن جنبهه ا اغلــب در طراحًــی شــغل نادیــده گرفتــه میشــوند. ایــن چشــم پوش ی معم ولا در نهای ت گریب ان راهب ر را میگی رد و ب ر عملک رد و س لامت وی تأثی ر میگ ذارد] 1[. مطالع ه رویتنب رگ و هم کاران 2008)( نشــان داد کــه نســبت زیــادی از راهبــران قطــار نیــاز بــه تمرکــز زیــاد) 84%(، دقــت) 74%( و احتیــاط) 86%( را گــزارش نمودهان د] 4[. دای ره حم ل و نق ل آمری کا بی ان ک رده اس ت ک ه کار راهب ران مت رو نیازمن د ب ه خاط ر س پاری اطلاع ات در حافظ ه کوتاه و بلن د م دت اس ت] 5[ و مس تندات نش ان میده د ک ه ب ر راهب ران ب ار کار فک ری زی ادی تحمی ل میش ود] 6, 7[. ع لاوه ب ر ب ار کار فک ری، ج ای و هم کاران) 2008( می زان خس تگی قاب ل توجه ی را در راهب ران قط ار ب ه وی ژه در انته ای نوب ت کاری گ زارش نمودهان د 8][. همچنی ن دوری ن و هم کاران) 2007( نش ان دادن د ک ه راهبران ب ه دلی ل خس تگی توانای ی برنام ه ری زی صحی ح پایینت ری هن گام انج ام وظای ف راهب ری دارن د و در نتیج ه بازده ی و ایمن ی ش غلی در آنــان کاهــش مییابــد] 9[.
در ح ال حاض ر ب ه مطالعات ی نی از اس ت ک ه نخس ت وظای ف ش غل راهب ری را مش خص نمای د و پ س از ش ناخت ب ه دس ت آم ده از وظای ف و فعالیته ای راهب ر قط ار، ب ار کار ش غل راهب ری را ارزیابی کن د و ب ر مبن ای ارزیابیه ای انج ام ش ده پیش نهادهای کنترل ی ارائ ه کن د. جه ت پیش نهاداتی کارب ردی در زمین ه فاکتوره ای مؤثر ب ر راهب ری لازم اس ت سیس تمها ب ه ص ورت همگ ن و در تعام ل ب ا همدیگ ر در نظ ر گرفت ه ش وند] 10[. بنابرای ن، در ای ن مطالع ه ب ا تلفیق ی از روشه ای کیف ی و میدان ی، وظای ف و ب ار کار ش غل راهب ری واکاوی ش د و راهکاره ای کنترل ی تعیی ن ش د ک ه در قالب اص ول کنترل ی ارائ ه ش ده اس ت.
روش کار
مشارکت کنندگان و رویه مطالعه
در ایــن مطالعــه کیفــی، از روشهــای مشــاهده مســتقیم) 64 نفــر(، مشــاهده غیــر مســتقیم از طریــق دوربیــن کابیــن) 9 نفــر( ،مصاحب ه گروه ی متمرک ز) 16 نف ر(، مصاحب ه نیم ه س اختاری) 83 نف ر( و مصاحب ه ب دون س اختار) 30 نف ر( ب رای گ ردآوری دادهه ا اس تفاده ش د و ت ا رس یدن ب ه اش باع دادهه ا ادام ه پی دا ک رد. از ابزاره ای موسس ه اس تاندارد ایمن ی ریل ی ب ه عن وان فن ون کمک ی در گ ردآوری و تحلی ل دادهه ا اس تفاده ش د. ش رکت کنن دگان از خط وط و پایانهه ای متف اوت متـرو شـهر ته ران و حوم ه بودن د .رویک رد انتخ اب مش ارکت کنن دگان ب ه روش نمون ه گی ری نظ ری بــوده اســت. بــه ایــن ترتیــب کــه دادههــای تولیــد شــده تعییــن میکنن د ک ه چ ه گروه ی ب ه ادام ه رون د تولی د دادهه ا کم ک میکننــد] 11[. مصاحبههــا و مشــاهدات بــا کســب اجــازه از مشــارکتکنندگان ثبــت و تحریــر شــد. تجزیــه و تحلیــل دادههــا ب ه روش تحلی ل محت وای مس تقیم و همزم ان ب ا گ ردآوری دادهه ا انج ام ش د و یافتهه ا ب ه روش ط رح همزم ان تلفی ق ش دند. ب ه این معن ا ک ه یافتهه ای بدس ت آم ده از مش اهده، مصاحب ه و بررس ی اســناد در هــم ادغــام شــدند. نــوع تلفیــق اســتفاده شــده در ایــن مطالع ه ط رح همزم ان) Concurrent design( اس ت ت ا تصوی ری کاملت ر از دادهه ا ایج اد ش ود. از مزای ای دیگ ر ای ن رویک رد تلفی ق ،تعیی ن ان واع مختلف ی از پرس شها ب رای ای ن رویک رد، معتبرس ازی یافتهه ای بدس ت آم ده از ی ک روش گ ردآوردی نس بت ب ه ی ک روش دیگــر، مقایســه یافتههــای روشهــای مختلــف ذکــر شــده اســت. در کل مراحــل پــردازش دادههــا و همزمــان بــا کدگــذاری مضمون ی، یادداش ت ب رداری نظ ری جه ت رس م نم وادر اس تخوان ماهــی اســتفاده شــد. بــه منظــور اســتحکام یافتههــا از روشهــای مقایس ه یافتهه ای اس تخراج ش ده از روشه ای مختل ف و برگش ت چندیــن بــاره یافتههــا در جلســات گروهــی اســتفاده شــد.
ابزارهای بررسی کیفی بار کاری و عوامل مؤثرواکاوی وظیفه) Task Analysis: TA(از ف ن واکاوی وظیف ه نظی ر آنچ ه ک ه مطالع ات دیگ ر] 2, 6[ در صنع ت ریل ی انج ام دادن د، اس تفاده ش د. دادهه ای موردنی از از روشه ای مش اهده مس تقیم و از طری ق دوربی ن نص ب ش ده در داخ ل کابی ن و مصاحبهه ای ف ردی در حی ن س یر و مصاحبهه ای گروه ی متمرک ز گ ردآوری ش د. در ای ن روش وظای ف ش غلی در ی ک فراین د سلس له مراتب ی ب ه مجموع ه ای از زی ر وظای ف تقس یم ش ده و در قال ب چ ارت ارائ ه گردی د.
همچنی ن، ب ه منظ ور بررس ی کیف ی از ابزارهای ی ب ه ش رح زی ر اســتفاده شــد کــه توســط موسســه ارگونومــی شــغلی و موسســه طراح ی ارگونوم ی ایج اد ش ده و م ورد تأیی د موسس ه اس تاندارد ایمن ی ریل ی اس ت] 12[. ای ن ابزاره ای اس تاندارد جه ت انس جام و اطمینــان بیشــتر و اســتحکام یافتههــا و بــه عنــوان ابزارهــای کمک ی در گ ردآوری و تحلی ل داده ه ا اس تفاده ش دند.
تجزیــه و تحلیــل جــدول زمانــی) Time LineAnalysis: TLA(
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

تیــم تحقیــق بــا اســتفاده از یــک زمــان ســنج، فعالیت هــای راهب ری را در برگهه ای مخص وص ب ا حف ظ توال ی زمان ی ثب ت نم ود. نح وه ثب ت ب ه ای ن ص ورت ب ود ک ه ی ک مش اهده گ ر ب ه ط ور مس تقیم و از طری ق دوربی ن موج ود داخ ل کابی ن و در مــواردی از طریــق مصاحبــه، تمــام حــرکات و فعالیتهــای راهبــر را در حیــن راهبــری بــر روی یــک جــدول زمانــی ثبــت میکــرد 12][. بــه منظــور کاهــش تأثیــر مشــاهدهگر دادههــای 5 دقیقــه اول ارزیاب ی در نظ ر گرفت ه نمیش د و ب ه ش رکت کنن دگان ب ه ط ور م داوم تاکی د می ش د ک ه اطلاع ات ن زد محقق ان ب ه ص ورت محرمانــه حفــظ می شــود و یافتههــا کلــی و بــدون نــام تجزیــه و تحلیــل می شــوند.
Train (مقیــاس بــارکاری یکپارچــه راهبــر قطــار )Driver Integrated Workload Scale: IWS
ای ن اب زار ی ک مقی اس 9 حالت ی رنگ ی اس ت ک ه ب رای تعیی ن ب ارکاری راهب ران در ط ول انج ام وظای ف کار )طول س یر( اس تفاده ش د. راهب ر کده ای رنگ ی را روب روی خ ود ق رار م ی داد. راهب ر در فواص ل زمان ی مختل ف و پ س از ه ر وظیف ه مش خص و در ی ک مس یر مش خص )نظی ر ورود ب ه ایس تگاه، مس افرگیری و..( در ه ر خ ط ک ه ب رای هم ه راهب ران یکس ان ب ود ب ار کاری فک ری خ ود را بی ان میک رد ک ه از طری ق ضب ط ص دا ثب ت میگردی د] 21, 13[. دادهه ای خروج ی ای ن اب زار ب ه ش کل نم ودار ب ا دادهه ای خروج ی اب زار تجزی ه و تحلی ل ج دول زمان ی ادغ ام ش د.
Train Driver (مبانــی بــارکاری راهبــر قطــار)Workload Principles:TDWP1
جدول 1: نمونه کاربرگ تحلیل مضمونی جهت استخراج فاکتورهای مؤثر بر بار کاری شغل راهبری
طبقه مضمون اصلی برشی از متن مصاحبهواحد معناییزیر مضمون
فشار زمانی فشار زمانی ناشی از تأخیر تاخیری پیش بیاد، تأخیر
ناشی از باز یا بسته نشدن درها ….”خدا نکنه به دلیل باز یا بسته نشدن دری، تاخیری پیش بیاد، از کابین ریر، از
از مرکز دفتر فرمان اعزام، همهمحلی ، بهاز تلفنمرکز و] حتیفرمان [ موبایلاصلی ،“…. خدا نکنه به دلیل باز یا ما زنگ می زنند و به ما فشار می آورند…. ما بسته نشدن دربی ،نمی دونیم راهبری کنیم یا جواب این و اون را بدیم…. ”
طراحی شغل دریافت پیام های متعدد عدم کنترل بر شغل از مرکز فرمان محلی، از مرکز
]فرمان[ اصلی، از دفتر اعزام ،
همه به تلفن و حتی موبایل ما زنگ می زنند….
طراحی شغل تبادل اطلاعات زیاد در حین ماهیت چند وظیفه ای
)Dual Task(راهبری …. ما نمی دونیم راهبری کنیم یا جواب این و اون را بدیم”….
مدیریت و نظارت اولویت عملیات سلامتبر ایمنی و جو سازمانی حاکم “…. خدا نکنه به دلیل باز یا
بسته نشدن دری، تاخیری پیش بیاد، …همه به ما زنگمی زنند
ایــن ابــزار بــرای ارزیابــی توانایــی راهبــر قطــار در انجــام وظایــف همــراه بــا اطمینــان از حفــظ ایمنــی، کارایــی و ســلامتی راهبــر در محیــط کار اســتفاده شــد. همچنیــن در شناســایی ترتیــب کار راهب ری ک ه ب ر کارای ی و س لامتی او تأثی ر گ ذار اس ت، ب ه کار رف ت. ای ن اب زار 12 آیتم ی در بحثه ای گروه ی مش ترک بی ن راهبــران بــه عنــوان راهنمــای مصاحبــه نیمــه ســاختاری بــه کار
رف ت] 12[. ای ن اب زار هم راه ب ا کتابچ ه مق ررات راهب ری، یک ی از ابزارهــای کلیــدی در شناســایی فاکتورهــای مؤثــر بــر بــارکاری راهب ران و ارائ ه پیش نهادات بهب ود اس تفاده ش د.
بررســی بــارکاری راهبــر قطــار) Train Driver
:)Workload Prob:TDWP2
دادههــا بــا اســتفاده از خطــوط راهنمــا و کتابچههــای مقــررات راهب ری و از طری ق مصاحب ه س اختار یافت ه و مش اهده حی ن س یر جم ع آوری ش دند. خروج ی اب زار ش امل ی ک برگ ه ثب ت داده ،برگ ه ثب ت اقدام ات اصلاح ی و بهب ود دهن ده و نم ودار عل ت و اث ر اس تخوان ماه ی اس ت. ای ن اب زار ب رای قض اوت درب اره اطلاع ات بدس ت آم ده از مبان ی ب ارکاری راهب ر قط ار اس تفاده ش د] 21[.
روش تجزیه و تحلیل
بــه منظــور اســتخراج فاکتورهــای مؤثــر بــر بــار کاری، تجزیــه و تحلیــل دادههــا همزمــان بــا گــردآوری و تولیــد دادههــا انجــام ش د. از روش تحلی ل محت وا و از دو رویک رد ج زء نگ ر و کل نگ ر اس تفاده ش د. در رویک رد ج زء نگ ر مت ن دادهه ای ب ه دس ت آمده از روشه ای گ ردآوری مختل ف دادهه ا و خروج ی فن ون واکاوی و ارزیابــی بــارکاری، خــط بــه خــط خوانــده شــد و اگــر یــک یــا چندی ن پاراگ راف معنای ی را ب ه ذه ن متب ادر میک رد آن بخ ش بــه عنــوان واحــد تحلیــل انتخــاب و معنــای پنهــان یــا مضمــون آن اســتخراج میشــد )جــدول 1(. در رویکــرد کل نگــر متــن دادهه ا ب ه عن وان ی ک واح د معنای ی در نظ ر گرفت ه ش د و پ س از چندیــن بــار خوانــدن کل متــن و کدبنــدی آن، مضمونهــای فرع ی اس تخراج ش دند. س پس ای ن مضمونه ای فرع ی از لح اظ معنایــی در قالــب مضمونهــای اصلــی و از لحــاظ هــم خانــواده بــودن در طبقاتــی دســته بنــدی شــدند] 41[.

تصویر 1: وظایف معمول راهبری خطوط: نمودار سلسله مراتبی وظیفه راهبری در یک روش ایمن در شغل راهبری در کابین هدایت قطار

تصویر 2: وظایف معمول راهبری در پایانه: نمودار سلسله وظایف راهبری در قطار برقی

تصویر 3: نمونه ای از مقایسه توالی وظیفه-فعالیت با امتیاز بار کاری یکپارچه) IWS( در راهبری در کابین هدایت قطار
1270001981708Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

راهکارهــای پیشــنهادی نیــز بــر اســاس رویکــرد مشــارکتی و تلفیق ی اس تخراج ش دند. ب ه ای ن ترتی ب ک ه معم ولاً ش رکت کنن دگان در کلی ه مراح ل گ ردآوری داده ضم ن بی ان مش کلات خــود، راهکارهایــی ارائــه می کردنــد. در برخــی مــوارد از روش مطالعــه تطبیقــی راهکارهــا ارائــه می شــد. تجربیــات همچنیــن ،گــروه تحقیــق در قالــب یــک تیــم حــل مســئله در کل مراحــل مطالع ه راهکاره ای پیشـنهادی را بررس ی و تعدی ل می ک رد ت ا ضمــن تحقــق دیــدگاه انسان-تکنولوژی-ســازمان، امــکان ارائــه راهکارهای ی س ازگار ب ا س اختار س ازمانی و مدیریت ی مت رو ش هر
ته ران فراه م آی د.
یافته ها
نتای ج مش اهده مس تقیم و غیرمس تقیم راهب ران در داخ ل کابی ن قط ار و مصاحب ه ب دون س اختار در حی ن راهب ری نش ان داد ک ه راهب ری مت رو ب ه دو گ روه کاری عم ده یعن ی گ روه کاری ش غل راهب ری در مس یر و گ روه کاری ش غل راهب ری در پایان ه تقس یم بنــدی شــد. نمونــه سلســله مراتــب راهبــری بــر گرفتــه از فــن واکاوی وظایــف در تصویــر 1 و 2 آمــده اس ت.
1270001981708Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017



قیمت: تومان


پاسخ دهید