مجله ارگونومیدوره 4، شماره 4، زمستان 1395DOI: 10.21859/joe-04046
تاریخ دریافت مقاله: 1395/03/23تاریخ پذیرش مقاله: 1395/08/01

واژگان کلیدی:
خستگی
یافتههــا: نتایــج نشــان داد کــه بیــن متغیرهــای خســتگی، نارســایی شــناختی و آگاهــی از موقعیــت کاریرابط ه معن ی داری وج ود دارد )10/0 P >(. همچنی ن متغیره ای خس تگی و نارس ایی ش ناختی ب ه ترتی ب دح دود 14% و 25% از واریان س آگاه ی از موقعی ت کاری را در می ان کارکن ان پی ش بین ی کردن د )50/0 > P( نتیجهگیــری: کاهــش ظرفیــت شــناختی و هیجانــی کارکنــان میتوانــد موجــب کاهــش آگاهــی آنهــا اموقعیــت کاری شــود. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
محاس به ضری ب همبس تگی پیرس ون و تحلی ل رگرس یون گام ب ه گام تجزی ه و تحلی ل ش دند.
ر
.
ز
نارسایی شناختیآگاهی موقعیتیکارکنانمقاله پژوهشی
15408-400449

بررسی نقش خستگی و نارسایی شناختی در پیش بینی آگاهی از موقعیت کاری در میان کارکنان شرکت پارس خودروفریبا کیانی 1، محمدرضا خدابخش 2، *
گروه روانشناسی، واحد بروجن، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجن، ایران
گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران
107622422987

نویس نده مس ئول: محمدرض ا خدابخ ش، گ روه روانشناس ی، واحد نیش ابور، دانش گاه آزاد اس لامی ،نیش ابور، ایران. ایمی ل: [email protected]
چکیده
مقدم ه: پژوهشه ا نش ان دادهان د ک ه یک ی از عوام ل مؤث ر ب ر ب روز آس یبهای ش غلی، آگاه ی کارکن ان از موقعی ت کاریش ان میباش د. بنابرای ن شناس ایی عوام ل مؤث ر ب ر آگاه ی موقعیت ی از اهمی ت ب ه س زایی برخ وردار اس ت؛ ه دف از پژوه ش حاض ر بررس ی نق ش خس تگی و نارس ایی ش ناختی در پی ش بین ی آگاه ی از موقعی ت کاری در می ان کارکن ان ب ود.
روش کار: پژوه ش حاض ر از ن وع مطالع ات مقطع ی از ن وع توصیفی-همبس تگی میباش د. نمون ه متش کل از 154 نف ر از کارکن ان ش رکت پ ارس خ ودرو ته ران در س ال 1394 ب ود ک ه ب ه روش تصادف ی طبق های انتخاب شــده و بــه پرســش نامههــای خســتگی از چالــدر و همــکاران) 1993(، نارســاییهای شــناختی از برودبنــت و هم کاران) 1982( و آگاه ی از موقعی ت کاری از س ندون و هم کاران) 2006( پاس خ دادن د. دادهه ا ب ا اس تفاده از
مقدمه
آگاهــی موقعیتــی) situation awareness( اصــولاً یــک مفهــوم مرتب ط ب ا ایمن ی اس ت و ب ا وج ود اخت لاف نظر بی ن پژوهش گران ،یکــی از محبوب تریــن مفاهیــم انســانی و ارگونومیکــی مرتبــط بــا ایمنــی شــده اســت. در ســالهای اخیــر، ایــن مفهــوم بــه عنــوان ی ک عام ل علّ ی در رویداده ا و ح وادث ش غلی در ح وزه ایمن ی مطــرح شــده اســت .”از دســت دادن آگاهــی موقعیتــی”، “فقــدان آگاهــی موقعیتــی” یــا “آگاهــی موقعیتــی ضعیــف”، هــم اکنــون اصطلاحــات پــر کاربــردی در بررســی های حــوادث شــدهاند و بــه عنــوان عوامــل عللــی در همــه محیطهــای ســانحه خیــز مطــرح شــدهاند] 1[. ایــن مهــارت شــناختی بوســیله اندلســی] 2[ بــه عن وان “درک عناص ر محی ط در زم ان و م کان معی ن، فه م معن ی آنهــا و پیــش بینــی وضعیــت آنهــا در آینــده نزدیــک” تعریــف میشــود. طبــق نظــر اندلســی] 3[ ســطح اول آگاهــی موقعیتــی براســاس درک عناصــر محیــط از قبیــل رنــگ، انــدازه، موقعیــت ،ســرعت و… میباشــد. ســطح دوم آگاهــی موقعیتــی براســاس ســطح اول آگاهــی موقعیتــی و توانایــی فهمیــدن موقعیــت، بــه ویــژه اجســام و رویدادهــای مهــم می باشــد. ســطح ســوم آگاهــی موقعیتـی پیشبین ی وضعی ت آین ده محی ط براس اس س طوح اول و دوم آگاه ی موقعیت ی می باش د ک ه از آگاه ی و فه م محی ط فعل ی فراهــم می شــود. مطابــق بــا نظریــه اندلســی، آگاهــی موقعیتــی براســاس آگاهــی از وضعیــت محیــط، طرحریــزی تصمیمــات و اعمــال را بــرای رســیدن بــه اهــداف و مقاصــد شــغلی تســریع می بخش د. ب ه عب ارت دیگ ر، درک اطلاعات ی ک ه در محی ط کاری دریافــت میکنــد، و پیــش بینــی اینکــه چطــور موقعیتهــا در آینــده روی میدهــد] 4[. پژوهشهــای مختلــف مطــرح میکننــد ک ه از دس ت دادن آگاه ی موقعیت ی ب ا عملک رد انس انی ضعی ف هم راه میباش د] 5[. ل ذا شناس ایی متغیره ای مؤث ر ب ر آگاه ی موقعیتــی از اهمیــت بســزایی برخــورد اســت.
مطالعــات نشــان داده اســت کــه خســتگی بــا ســطوح پایینتــر آگاه ی و هش یاری هم راه میباش د] 6[. خس تگی موج ب آس یب رســانی بــه ســطوح هشــیاری و متعاقــب آن ریســک درگیــری در حــوادث شــغلی میشــود] 7[. نشــانگان خســتگی مزمــن )chronic fatigue symptoms( در س ال 1988 در امری کا توس ط مرک ز کنت رل بیماریه ا شناس ایی ش د. ای ن اخت لال ب ا احس اس خس تگی ش دید و نات وان کنن ده و ب روز مش کلاتی در خوابی دن و تمرک ز ک ردن مش خص میش ود] 8[. علای م ب ارز خس تگی نی از بــه اســتراحت کافــی، خــواب آلودگــی، احســاس ضعــف، کاهــش بنی ه و ت وان کارک ردن، کاه ش ق درت عض لات، کاه ش تمرک ز ،درگیــری فکــری، اشــتباهات لفظــی، انتخــاب کلمــات نامناســب در هنــگام صحبــت کــردن، مشــکل حافظــه، علاقــه بــه کارهــای روزم ره، مش کل خس تگی داش تن و س خت ب ودن ش روع ب ه کار میدان د. ی ک ش کایت ش ایع در گ روه بیم اران نش انگان خس تگی مزمــن نقــص شــناختی )از قبیــل مشــکلات در حافظــه، توجــه و تصمیمگیــری( اســت] 9[. تحقیقــات نشــان میدهــد راننــدگان وســایل نقلیــه ســنگینی کــه در کنتــرل هوشــیاری خــود حیــن رانندگــی بــا مشــکل مواجــه می شــوند، پشــت فرمــان بــه خــواب میرون د و اغل ب ب ا ش به ح وادث مواج ه می ش وند] 10[. اث رات خســتگی به طــور کلــی ســرعت پــردازش اطلاعــات را کاهــش میدهــد، زمــان واکنــش و بــی توجهــی را افزایــش میدهــد و هوشــیاری و تمرکــز را کاهــش میدهــد] 11[. نتایــج پژوهــش کنیپلینــگ و همــکاران] 12[ نشــان داد رانندگانــی کــه دچــار خســتگی و خــواب ناکافــی بودهانــد دچارکاســتی هــای معنــی داری از لح اظ هوش یاری و دیگ ر قابلیته ای ش ناختی مرتب ط ب ا فعالیت هــای رانندگــی می شــوند.
همچنیــن، نارســایی های شــناختی) cognitive failures( بــه عن وان ی ک کان ال ب رای آگاه ی و هش یاری، ب رای مث ال در م ورد اپراتوره ای روباته ای ام داد و نج ات، کس انی ک ه بای د اطلاع ات را به ط ور م داوم از صفح ه نمایشه ا بررس ی کنن د و رباته ا را کنت رل کنن د، مط رح می ش ود] 13[. نارس ایی های ش ناختی ب ه شکس ت ف رد در کام ل ک ردن ام وری اط لاق میش ود ک ه انس ان در حالــت عــادی قــادر بــه انجــام آن میباشــد] 14[. توصیــف ســاختار نارســایی های شــناختی بــه ایــن موضــوع اشــاره دارنــد ک ه انس ان در حال ت ع ادی توانای ی انج ام کار م ورد نظ ر را دارد امــا مداخلــه یــک کار دیگــر یــا عامــل حــواس پرتکــن، باعــث می ش ود ک ه عملک رد ف رد ناش یانه و ب ا مش کل مواج ه ش ود. ت ا قب ل از براودبن ت و هم کاران] 15[ پژوهش گران ت لاش کردن د ت ا ای ن س ازه روان ش ناختی را تبیی ن کنن د ام ا براودبن ت و هم کاران 1982)( اولی ن کس انی ب ود ک ه اصط لاح نارس ایی های ش ناختی را شناســایی و مطــرح کردنــد. براودبنــت و همــکاران) 2891( پرسشــنامه نارســایی های شــناختی را تهیــه کردنــد تــا خطاهــای متداولــی کــه افــراد روزانــه در ســه حــوزه لغزشهــای حافظــه )حض ور ذه ن نداش تن( اش کالات ب ی توجه ی )نارس ایی در توج ه ک ردن ب ه مس ائل مرتب ط ب ه ه م( و لغزشه ای روان ی- حرکت ی
) لغزشهــای اعمــال( را انــدازه گیــری نماینــد.
مکوی ن و هم کاران] 16[ نش ان دادن د ک ه نارس اییهای ش ناختی بــا خلــق افســرده ارتبــاط تنگاتنگــی دارد. بکــر و همــکاران] 71[ ارتبــاط میــان نارســایی های شــناختی و گــوش بزنگــی را نشــان دادنــد. بــر اســاس ایــن پژوهشهــا و تحقیقــات متعــدد دیگــر ،اعتق اد ب ر ای ن اس ت ک ه می ان نارس ایی های ش ناختی ب ا ن رخ ح وادث ش غلی در کارگاهه ا رابط ه وج ود داش ته باش د؛ زی را تصور می شــود کــه توجــه ضعیــف، حــواس پرتــی و خطاهــای ذهنــی– ادراک ی عام ل اساس ی در کاه ش آگاه ی موقعیت ی و ب روز ح وادث اســت] 18[. پژوهشهــای گذشــته رابطــه نارســایی های شــناختی را بــا ســازه های دیگــری از جملــه هوشــیاری یــا گــوش بزنگــی نیــز بررســی کرده انــد. براســاس ایــن پژوهشهــا و تحقیقــات دیگــر، اعتقــاد بــر ایــن اســت کــه میــان نارســایی های شــناختی ب ا ن رخ ح وادث ش غلی در کارگاهه ا رابط ه وج ود داش ته باش د؛ زی را تص ور می ش ود ک ه توج ه ضعی ف، ح واس پرت ی و خطاه ای ذهن ی عام ل اساس ی در ب روز ح وادث هس تند] 19[. ب ا توج ه ب ه مطال ب بی ان ذک ر ش ده، ه دف از پژوه ش حاض ر بررس ی نق ش خس تگی و نارس ایی ش ناختی در پی ش بین ی آگاه ی از موقعی ت کاری در میــان کارکنــان میباشــد.
روش کار
جامعــه آمــاری در پژوهــش حاضــر شــامل کلیــه کارکنــان صــف شــاغل در شــرکت خودروســازی پارسخــودرو می باشــد کــه در س ال 1394 مش غول فعالی ت بودهان د. ب ا اس تناد ب ه آم ار واح د رواب ط عموم ی ش رکت پارسخ ودرو، تع داد کل کارکن ان بخ ش عملیاتــی )صــف( ،3800 نفــر میباشــند. بــا توجــه بــه وجــود واحدهــا و بخش هــای مختلــف کاری بــا نســبت های متفــاوت ،بــه منظــور انتخــاب نمونــه ای کــه بیشــتر معــرف جامعــه مــورد نظ ر باش د، از روش نمون ه گی ری تصادف ی طبق ه ای )س ایت های تولی د تن در 90، پ ارس تن در، پرای د، رن و، م گان، بخ ش ایمن ی و بهداش ت( اس تفاده ش د. ب ه عن وان ی ک قان ون سرانگش تی، ب رای تحقیق ات از ن وع توصیفی-همبس تگی حج م نمون ه بای د حداق ل ب رای 4 ی ا 5 متغی ر پی ش بی ن ،20 نف ر باش د. ب ه ط ور کل ی بهت ر اس ت حج م نمون ه 4 ی ا 5 براب ر تع داد متغیره ای مس تقل باشــد. در پژوهــش حاضــر بــا توجــه بــه حجــم جامعــه آمــاری و ب ا توج ه ب ه تع داد متغیره ای مس تقل) 3 متغی ر( ،200 نف ر ب ه عن وان نمون ه انتخ اب ش دند. از بی ن 200 نف ر ،154 پرس ش نام ه ب ه ص ورت کام ل جم ع آوری ش د.
ابزارهای جمع آوری اطلاعاتمقیاس آگاهی از موقعیت کاری
ایــن مقیــاس بــا 20 ســؤال بــرای ســنجش آگاهــی از موقعیــت کاری توس ط س ندون و هم کاران] 5[ ایج اد ش د. ای ن مقی اس ب ر مبن ای مقی اس لیکرت ی 5 درج ه ای اس ت از 0 )اکث ر اوق ات( ت ا 4 )هرگ ز( اس ت. نم رات بالات ر آگاه ی بهت ر ف ردی از موقعی ت کاری را نشــان میدهــد. ســندون و همــکاران] 6[ پایایــی ایــن مقیــاس بــه روی آلفــای کرونبــاخ 86/0 محاســبه کردنــد و نشــان دادنــد ک ه ای ن مقی اس دارای اعتب ار خوب ی اس ت. در پژوه ش حاض ر پایایــی ایــن مقیــاس توســط آلفــای کرونبــاخ و تنصیــف 94/0 و
86/0 بدســت آمــد.
مقیاس خستگی چالدر
ج دول 1: خصوصی ات دموگراف ی ش رکت کنن دگان پژوه ش )تع داد = 451(
طبقاتفراوانی )%(
وضعیت تأهل
مجرد61 )83/01(
متأهل831 )16/98(
سن
18 تا 29 سال42 )39/41(
30 تا 41 سال811 )26/67(
42 تا 53 سال12 )97/7(
سابقه کار
0 تا 5 سال91 )76/11(
6 تا 15 سال611 )76/47(
16 تا 30 سال91 )76/11(
09719997

چالــدر و همــکاران] 20[ یــک ابــزار کوتــاه 14 مــاده ای را تدویــن کردن د ک ه علای م جس می و ذهن ی خس تگی را م ورد س نجش ق رار میده د. در ه ر م اده ف رد ب ر اس اس ی ک مقی اس چه ار درجــهای از کمتــر از معمــول )صفــر( تــا بــه مراتــب بیشــتر از معمــول] 3[ بــه صــورت خودســنجی پاســخ میدهــد. براســاس گــزارش چالــدر و همــکاران] 20[ ایــن مقیــاس دارای حساســیت 5)/75 درصــد( و ویژگــی) 5/74 درصــد( قابــل کاربــرد بــرای تشــخیص می باشــد و ضریــب همســانی درونــی آن 89/0 گــزارش ش ده اس ت. ای ن اب زار در مطالع ات مرب وط ب ه نش انگان خس تگی مزمــن کاربــرد زیــادی داشــته اســت. در پژوهــش حاضــر ضریــب پایای ی ای ن مقی اس ب ا اس تفاده از روش آلف ای کرونب اخ و تصنی ف ،
95/0 و 93/0 بدســت آمــد.
پرسشنامه نارساییهای شناختی
ای ن مقی اس ب رای س نجش لغزش های حرکت ی، حافظ ه و توج ه توس ط برودبن ت و همـکاران] 15[ تهی ه ش د. ای ن آزم ون دارای 25 م اده میباش د ک ه ب ه ص ورت لیک رت پن ج گزین ه ای ب ه آن پاس خ داده میش ود. ب ه گزین ه هرگ ز نم رهٔ صف ر، ب ه ن درت نم رهٔ 1، گاه ی اوق ات نم رهٔ 2، اغل ب اوق ات نم رهٔ 3 و همیش ه نم رهٔ
مجله ارگونومی، دوره 4، شماره 4، زمستان 1395کیانی و همکاران

4 تعلــق میگیــرد. ایــن آزمــون انــواع لغزشــهای متــداول روزانــه در حیطه هــای فعالیتهــای حرکتــی، توجــه و حافظــه را مــورد ســنجش قــرار میدهــد. همســانی درونــی ایــن آزمــون بــر روی ی ک گ روه از آزمودنیه ای زن در دانش گاه آکس فورد براب ر ب ا 97/0 ب ه دس ت آم د. همبس تگی می ان ای ن مقی اس ب ا پرسش نامه های ع دم حض ور ذه ن ری زن، پرسش نامهٔ لغزش های عمل ی، پرسش نامهٔ گ زارش ش د] 15[. در پژوه ش حاض ر همس انی درون ی مقی اس نارســایی های شــناختی بــا دو روش آلفــای کرونبــاخ و تنصیــف 90/0 و 82/0 بدس ت آم د.
تجزی ه و تحلی ل داده ا ب ا اس تفاده از نرم اف زار SPSS ن گارش 81 و از روشه ای توصیف ی و ضری ب همبس تگی پیرس ون و تحلی ل رگرس یون ب ه منظ ور تجزی ه و تحلی ل اطلاع ات اس تفاده گردی د.
یافته ها
ب ه دلی ل اینک ه کلی ه اعض ای نمون ه پژوه ش از بخ ش عملیات ی ش رکت انتخ اب ش ده بودن د، هم ه آنه ا م رد بودن د. خصوصی ات دموگرافیــک شــرکتگنندگان پژوهــش در جــدول 1 ارائــه شــده اس ت.
اطلاع ات مرب وط ب ه یافتهه ای توصیف ی در ج دول 2 ارائ ه ش ده اس ت.
کوت اه تج ارب حافظ هٔ هرم ن و نیس ر) 0/59 (1978، 26/0 و 85/0
جدول 2: میانگین، انحراف استاندارد، همبستگی درونی متغیرها )تعداد = 451(
ضرایب همبستگی SD X ̅ 3 2 1 1 11/44 37/64 خستگی
1 **85/0 14/01 74/61 نارسایی شناختی
1 -0/66** -0/55** 14/01 کاری42/68 آگاهی از موقعیت
.P > 0/01 **
43
جدول 3: خلاصه مدل تحلیل رگرسیون
.Sig df2 df1 F R2 R مدل
0/000 153 1 209/58 0/44 0/66 مدل 1. پیش بینها: نارسایی شناختی
0/000 152 1 21/07 0/48 0/69 مدل 2. پیش بینها: نارسایی شناختی، خستگی،

جدول 4: نتایج تحلیل رگرسیون سلسله مراتبی به منظور بررسی اثر خستگی و نارسایی شناختی بر آگاهی از موقعیت کاری
توان آماری متغیر.SigtßSE BBواریانس تبیین شده
0/99 نارسایی شناختی50/0-05/052/0-49/9-0/00025/0
0/96 خستگی31/0-07/025/0-59/4-0/00014/0
همانطــور کــه مشــاهده میشــود، بیــن متغیرهــای خســتگی و آگاه ی از موقعی ت کاری) 10/0 > r = -0/55 ،P( و بی ن متغیره ای نارس ایی شـناختی و آگاه ی از موقعی ت کاری همبس تگی معن ی داری وجــود دارد) 10/0 > r = -0/66 ،P(. از تحلیــل رگرســیون ب ه روش گام ب ه گام ب رای ارزیاب ی ق درت پی ش بین ی کنندگ ی آگاهــی از موقعیــت کاری توســط خســتگی و نارســایی شــناختی اس تفاده ش د. خلاص ه م دل تحلی ل رگرس یون در ج دول 3 ارائ ه ش ده اس ت.
همانطــور کــه در جــدول مشــاهده میشــود متغیرهــای خســتگی و نارســایی شــناختی روی هــم رفتــه 48% از واریانــس آگاهــی از موقعیــت کاری را به طــور معنــی داری پیــش بینــی میکننــد )10/0 > P(. ق درت پی ش بینیکنندگ ی ه ر ک دام از متغیره ای پی ش بی ن ب ه تنهای ی در ج دول 4 آم ده اس ت.
همانطــور کــه مشــاهده می شــود نارســایی شــناختی به طــوری معن ی ح دود 25% از واریان س آگاه ی از موقعی ت کاری را پی ش بینــی میکنــد) 10/0 > P(. همچنیــن خســتگی به طــور معنــی ح دود 14/0 از واریان س آگاه ی از موقعی ت کاری را پی ش بین ی میکنــد) 10/0 > P(.
بحث
ه دف از پژوه ش حاض ر بررس ی نق ش خس تگی و نارس ایی های شــناختی در پیــش بینــی آگاهــی از موقعیــت کاری در میــان کارکنــان بــود. نتایــج نشــان داد کــه متغیــر خســتگی به طــور معن ی داری آگاه ی از موقعی ت کاری را در می ان کارکن ان پی ش بین ی ک رد. ای ن یافت ه همس و ب ا پژوه ش س ندون و هم کاران] 6[ می باش د. ای ن محقق ان نی ز ب ه ای ن نتیج ه رس یدند ک ه متغی ر خســتگی آگاهــی از موقعیــت کاری را در میــان کارکنــان به طــور معنــی داری پیــش بینــی میکنــد.
در تبیی ن نتای ج بای د بی ان کرد، خس تگی س بب ایجاد آس یب هایی ب ه س طح هوش یاری و گ وش بزنگ ی در اف راد می ش ود و متعاق ب آن، آگاه ی آنه ا را نس بت ب ه موقعی ت کاری کاه ش میده د] 7[، به ط وری ک ه مناب ع ش ناختی م ورد نی از، ب ه موج ب خس تگی و فشــار ناشــی از آن تخلیــه میشــود] 21[. تحقیقــات نشــان میدهــد] 22[ کــه نقــص در پــردازش اطلاعــات در افــراد خســته مش ابه ب ا کس انی اس ت ک ه وقت ی س طح ال کل خونش ان بی ش از حــد قانونــی بــرای رانندگــی اســت تجربــه میکننــد. ایــن اثــرات خســتگی موجــب کاهــش ســرعت پــردازش اطلاعــات و بنابرایــن افزایــش دفعــات واکنــش، دیــد تونلــی، عــدم توجــه، و تمرکــز و هوشــیاری پاییــن میشــود] 61[.
ب ه نظ ر میرس د خس تگی از طری ق کاه ش ق درتِ تمرک ز زمین ه را ب رای کاه ش آگاه ی کارکن ان از موقعی ت کاری ش ان و افزای ش رخ داد ح وادث فراه م میکن د. م ک دونال د و همکاران ش] 32[ در آزمونهــای توجــه و تمرکــز برخــی آســیبهایی در آگاهــی موقعیت ی نش ان دادن د ک ه بوس یله خس تگی ایج اد ش ده بودن د . آنهــا بــه ایــن نتیجــه رســیدند کــه کاهــش توجــه و افزایــش خطاهــای شــناختی نتایــج آشــکار خســتگی جســمی و روانــی در میــان کارکنــان هســتند. کارکنــان خســته، گــوش بزگــی و هوشــیاری خــود را از دســت میدهنــد و بنابرایــن نمیتواننــد بــه ش رایط محی ط کارش ان توج ه کنن د.
همچیــن نتایــج پژوهــش حاضــر نشــان داد متغیــر نارســایی های شــناختی به طــور معنــی داری آگاهــی از موقعیــت کاری را در می ان کارکن ان پی ش بین ی ک رد. ای ن یافت ه ب ا نتای ج ویگچن ز و هم کاران] 24[ همخ وان می باش د. ای ن پژوهش گران نی ز ب ه ای ن رس یدند ک ه می زان نارس ایی های ش ناختی در اف راد می زان آگاه ی موقعیتــی را در میــان آنهــا پیــش بینــی میکنــد.
در تبییــن ارتبــاط میــان نارســاییهای شــناختی بــا آگاهــی از موقعیــت کاری ابتــدا بایــد ســاختار نارســایی های شــناختی را بشناس یم. توصی ف نارس اییهای ش ناختی ب ه ای ن موض وع اش اره دارد ک ه انس ان در حال ت ع ادی توانای ی انج ام کار م ورد نظ ر را دارد امّ ا مداخل ه ی ک کار دیگ ر ی ا عام ل ح واس پ رت کنن ده ،باعــث عملکــرد ناشــیانهٔ فــرد می شــود. نکتــهٔ بســیار مهــم دیگــر ای ن اس ت ک ه، بی ن نارس ایی های ش ناختی ب ا مه ارت انج ام دو کار در ی ک زم ان رابط هٔ منف ی وج ود دارد؛ ام ا ب ا کارهای ی ک ه مس تلزم توج ه انتخاب ی اس ت رابط هٔ مثبت ی دارد] 25[. بنابرای ن ،پژوهشــگران بــرای فهــم نارســایی های شــناختی بــه مطالعــهٔ همبســتههای ایــن متغیــر پرداختهانــد. بــرای نمونــه، مکویــن و هم کاران] 26[ نش ان دادن د ک ه نارس ایی های ش ناختی ب ا خل ق افســرده ارتبــاط تنگاتنگــی دارد. بکــر و همــکاران] 17[ ارتبــاط میــان نارســایی های شــناختی و گــوش بزنگــی را نشــان دادنــد .بـر اس اس ای ن پژوهشه ا و تحقیق ات متع دد دیگ ر، اعتقـاد ب ر ایـن اس ت ک ه میـان نارسـایی های شـناختی ب ا کاهـش آگاه ی موقعیت ی و ن رخ ح وادث ش غلی در کارگاهه ا رابط ه وج ود داش ته باشــد؛ زیــرا تصــور میشــود کــه توجــه ضعیــف، حــواس پرتــی و خطاهــای ذهنــی– ادراکــی عامــل اساســی در کاهــش آگاهــی کارکن ان قلم داد میش وند] 18[. بنابرای ن، ب ه نظ ر میرس د ک ه نارس اییهای ش ناختی از چن د جنبـه احتمـال آگاهـی موقعیت ی پاییــن و حادثــه دیدگــی را تقویــت میکننــد. یکــی ارتبــاط ایــن نارس اییها ب ا ظرفیته ای ش ناختی پایی ن ب رای پ ردازش اطلاع ات و ارای هٔ پاسـخ های ناس ازگارانه در موقعیته ای ش ناختی پیچی ده و دیگــری از ارتبــاط آن بــا نگرانیهــا و خلــق کلــی انســان] 72[. پژوهشه ا نش ان دادهان د ک ه نارسـایی ش ناختی یک ی از عوام ل مهــم و تأثیــر در کاهــش آگاهــی موقعیتــی و افزایــش خطاهــای رانندگــی اســت] 28[. نارســایی های شــناختی بــا یادگیــری روی دادی، گ ران ب اری ظرفی ت حافظ ه کوت اه م دت، کاهش س طح هوش یاری و توج ه منح رف ش ده رابط ه مثب ت دارد. همانط ور ک ه ملاحظ ه می ش ود تمام ی ای ن عوام ل ارتب اط ق وی و نیرومن دی بــا آگاهــی موقعیتــی دارد] 2[. افــرادی کــه نارســایی شــناختی بیش تری دارنـد توجهشـان نس بت ب ه محی ط اطـراف و پیگی ری رویداده ای ش غلی کاه ش مییاب د در نتیج ه ای ن باع ث کاه ش آگاه ی موقعیت ی و بالتب ع افزای ش س وانح ش غلی در می ان آنه ا
می شــود. محققــان دیگــر، نشــان دادهانــد نارســایی های شــناختی
and safety in offshore drilling crews. Safe Sci. 2013;56:80-8. DOI:
10.1016/j.ssci.2012.05.027 Folkard S, Robertson KA, Spencer MB. A Fatigue/Risk Index to assess work schedules. Somnologie. 2007;11(3):177-85. DOI: 10.1007/s11818-007-0308-6 van der Schaaf ME, De Lange FP, Schmits IC, Geurts DE, Roelofs K, van der Meer JW, et al. Prefrontal Structure Varies as a Function of Pain Symptoms in Chronic Fatigue Syndrome. Biol Psychiatry.
2017;81(4):358-65. DOI: 10.1016/j.biopsych.2016.07.016 PMID: 27817843Vos-Vromans DC, Smeets RJ, Huijnen IP, Koke AJ, Hitters WM, Rijnders LJ, et al. Multidisciplinary rehabilitation treatment versus cognitive behavioural therapy for patients with chronic fatigue syndrome: a randomized controlled trial. J Intern Med. 2016;279(3):26882. DOI: 10.1111/joim.12402 PMID: 26306716Bock DE, Roach-Fox E, Seabrook JA, Rieder MJ, Matsui D. Sleep-
مجله ارگونومی، دوره 4، شماره 4، زمستان 1395کیانی و همکاران

نتیج ه عوامل ی مث ل چندوظیف ه ای ب ودن، نگران ی و کس الت اس ت 28][. بنابرای ن در س ازمان و صنای ع بای د تدابی ری اندیش یده ش ود ک ه بتوانن د ب ا ای ن عوام ل مقابل ه کنن د.
محدودیــت عمــده ایــن پژوهــش اســتفاده از ســنجش های خودگزارشــی اســت. پاســخ ها ممکــن اســت بوســیله تحریفهــای عمــدی و جوابهــای نادرســت تحــت تأثیــر قــرار گیــرد. بــرای مقابلــه بــا ایــن تهدیــد، بــه شــرکت کننــدگان اطمینــان داده شــد کــه پرســش نامههــا بــی نــام و دادههــا محرمانــه هســتند .محدودی ت دیگ ر ای ن پژوه ش م کان اج رای آن اس ت. پیش نهاد می شـود ک ه ای ن پژوهـش در س ـازمانهای دیگ ر و ب ا گروهه ای متنوعتـری از کارکنـان از نظـر جنسـیت، تحصیـلات انج ام ش ود و نتای ج آن ب ا پژوه ش حاض ر مقایس ه ش ود. همچنی ن پیش نهاد می شـود پژوهشهایـی پیرامـون طراحـی مداخلاتـی بـرای بهب ود آگاهــی از موقعیــت کاری بــرای سرپرســتان، کارکنــان و مدیــران سـازمان ها ترتیـب داده ش ود و اثربخشـی آنهـا بوسـیله بهبـود در خســتگی و نارســایی شــناختی در کارکنــان ارزیابــی شــود.
نتیجه گیری
به ط ور خلاص ه، نتای ج پژوه ش حاض ر نش ان داد ک ه متغیره ای خســتگی و نارســایی های شــناختی به طــور معنــی داری آگاهــی از موقعیــت کاری را در میــان کارکنــان پیــش بینــی کردنــد . پژوهشه ای کم ی حداق ل در داخ ل کش ور در م ورد متغیره ای روانشــناختی و نقــش آنهــا در کاهــش آگاهــی موقعیتــی و بــروز ح وادث انج ام ش ده اس ت، ل ذا ای ن پژوه ش از ای ن حی ث جدی د می باشــد. امیــد اســت یافتههــای پژوهــش حاضــر گامــی هرچنــد کوچ ک در ارتقـاء سـطح سـلامت و ایمنـی کارکن ان ب ردارد.
سپاسگزاری
از تمام ی کارکن ان ش رکت خ ودرو س ازی پ ارس خ ودرو ک ه م ا را در انج ام ای ن پژوه ش ی اری فرمودن د، کم ال تش کر و قدران ی را داری م.
REFERENCES
Key CEJ, Morris AP, Mansfield NJ. Situation awareness: its proficiency amongst older and younger drivers, and its usefulness for perceiving hazards. Transp Res Part F Traffic Psychol Behav. 2016;40:156-68.
DOI: 10.1016/j.trf.2016.04.011
Endsley MR. Designing for situation awareness: An approach to usercentered design. United States of America: CRC press; 2016.
Endsley MR. Situation awareness misconceptions and misunderstandings. J Cogn Engin Decis Mak. 2015;9(1):4-32. DOI: 10.1177/1555343415572631 Jones DG, Endsley MR. Use of real-time probes for measuring situation awareness. Int J Aviat Psychology. 2004;14(4):343-67.
DOI: 10.1207/s15327108ijap1404_2 Sneddon A, Mearns K, Flin R. Situation awareness and safety in offshore drill crews. Cogn Tech Work. 2006;8(4):255-67. DOI:
10.1007/s10111-006-0040-1 Sneddon A, Mearns K, Flin R. Stress, fatigue, situation awareness
09719997

45
occupational settings. J Occupat Organ Psychol. 2005;78(3):355-76. DOI: 10.1348/096317905X26183
Chalder T, Berelowitz G, Pawlikowska T, Watts L, Wessely S, Wright D, et al. Development of a fatigue scale. J Psychosom Res. 1993;37(2):147-53. PMID: 8463991Rosekind MR, Gander PH, Gregory KB, Smith RM, Miller DL, Oyung R, et al. Managing fatigue in operational settings 2: An integrated approach. Hosp Top. 1997;75(3):31-5. PMID: 10179058Williamson AM, Feyer AM, Mattick RP, Friswell R, Finlay-Brown S. Developing measures of fatigue using an alcohol comparison to validate the effects of fatigue on performance. Accid Anal Prev. 2001;33(3):313-26. PMID: 11235793McDonald E, Cope H, David A. Cognitive impairment in patients with chronic fatigue: a preliminary study. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1993;56(7):812-5. PMID: 8331359Wickens CD, McCarley JS, Alexander AL, Thomas LC, Ambinder M, Zheng S. Attention-situation awareness (A-SA) model of pilot error. Hum Perform Model Aviat 2008:213-39.
Harris JE, Wilkins AJ. Remembering to do things: A theoretical framework and an illustrative experiment. Hum Learn. 1982;1:12336.
MacQueen GM, Galway TM, Hay J, Young LT, Joffe RT. Recollection memory deficits in patients with major depressive disorder predicted by past depressions but not current mood state or treatment status. Psychol Med. 2002;32(2):251-8. PMID: 11866320Murata K, Kawakami N, Amari N. Does job stress affect injury due to labor accident in Japanese male and female blue-collar workers? Ind Health. 2000;38(2):246-51. PMID: 10812850Wallace JC, Vodanovich SJ, Restino BM. Predicting cognitive failures from boredom proneness and daytime sleepiness scores: An investigation within military and undergraduate samples. Pers Individ Dif. 2003;34(4):635-44. DOI: 10.1016/S0191-8869(02)00050-8
promoting medications in children: physician prescribing habits in Southwestern Ontario, Canada. Sleep Med. 2016;17:52-6. DOI: 10.1016/j.sleep.2015.10.003 PMID: 26847974Carayon P. Handbook of human factors and ergonomics in health care and patient safety. USA: CRC Press; 2011.
Knipling RR. Individual differences and the” high-risk” commercial driver. Washington, DC: Transportation Research Board; 2004.
Burke JL, Murphy RR, editors. Human-robot interaction in USAR technical search: Two heads are better than one. Robot and Human Interactive Communication, 2004 ROMAN 2004 13th IEEE International Workshop on; 2004: IEEE.
Wallace JC, Kass SJ, Stanny CJ. The cognitive failures questionnaire revisited: dimensions and correlates. J Gen Psychol. 2002;129(3):23856. DOI: 10.1080/00221300209602098 PMID: 12224809Broadbent DE, Cooper PF, FitzGerald P, Parkes KR. The Cognitive Failures Questionnaire (CFQ) and its correlates. Br J Clin Psychol. 1982;21 (Pt 1):1-16. PMID: 7126941MacQueen GM, Memedovich KA. Cognitive dysfunction in major depression and bipolar disorder: Assessment and treatment options. Psychiatry Clin Neurosci. 2017;71(1):18-27. DOI: 10.1111/ pcn.12463 PMID: 27685435Becker A, Mandell AR, Tangney JP, Chrosniak LD, Shaw TH. The effects of self-control on cognitive resource allocation during sustained attention: a transcranial Doppler investigation. Exp Brain Res. 2015;233(7):2215-23. DOI: 10.1007/s00221-015-4291-z PMID: 25921229Arthur W, Strong MH, Williamson J. Validation of a visual attention test as a predictor of driving accident involvement. J Occupat Organ Psychol. 1994;67(2):173-82. DOI: 10.1111/j.2044-8325.1994. tb00559.x Clarke S, Robertson I. A meta‐analytic review of the Big Five personality factors and accident involvement in occupational and non‐
Examining the Role of Fatigue and Cognitive
Failures in Predicting Work Situation Awareness Among Employees of Pars Khodro Company
Fariba Kiani 1, Mohammad Reza Khodabakhsh 2, *
Department of Psychology, Boroujen Branch, Islamic Azad University, Boroujen, Iran
Department of Psychology, Neyshabur Branch, Islamic Azad University, Neyshabur, Iran
117913524936

* Corresponding author: Mohammad Reza Khodabakhsh, Department of Psychology, Neyshabur Branch, Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. E-mail: [email protected] ut.ac.ir
Abstract
Introduction: Studies have shown that one of the factors affecting occupational injuries is employees’ awareness of work situation. Therefore, it is important to identify factors affecting situational awareness. The aim of this study was to investigate the role of fatigue and cognitive failures in predicting work situation awareness among employees. Methods: This study was a cross-sectional study with a descriptive-correlational design. The sample consisted of 154 employees of the Tehran Pars Khodro Company in 2015, who was selected by stratified random sampling method and responded to questionnaires of fatigue from Chalder et al. (1993), cognitive failures from Broadbent et al. (1982) and work situation awareness of Sneddon et al. (2006). Data were analyzed using Pearson correlation coefficient and stepwise regression analysis.
Results: The results showed that there were significant relationships between fatigue, cognitive failures and work situation awareness (P > 0.01). Also, fatigue and cognitive failures predicted almost %14 and %25 of the variance of work situation awareness among employees, respectively (P > 0.05).
Conclusions: The reduction of employees’ cognitive and emotional capacity could reduce their awareness of work situation.
124267-7236Original Articl
e

Original

Articl



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید