90552522790

مجله ارگونومیدوره 4، شماره 2، تابستان 95DOI: 10.21859/joe-0402332
تاريخ دريافت مقاله: 1395/01/23تاريخ پذيرش مقاله: 1395/05/07

واژگان کلیدی:
کشتی
ي افتهه ا: احتم ال آس یب دیدگ ی در ان دام مختل ف، عوام ل آس یبزای مرتب ط ب ا برخورده ا و اعم ال نیروه اوضعی ت ورزش کار و وضعی ت محی ط ب ا تحقیق ات آسیبشناس ی کش تی همخوان ی داش ت و اعتب ار نتای جآزم ون تأیی د ش د.
نتیج ه گی ری: آزم ون WSEA از اعتب ار و پایای ی کاف ی برخ وردار ب وده و مربی ان، متخصصی ن و درمانگ رانورزش ی میتوانن د از ای ن آزم ون ب رای ارزیاب ی عوام ل آس یبزا و تعیی ن اولویته ای تمرین ی، اصلاح ی درمان ی در رش ته کش تی در س طوح و س نین مختل ف اس تفاده کنن د. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
ارزیابی ارگونومیک5 آزمونگ ر و ب ا اس تفاده از ن رم اف زار kinovea 15.8.0 روی س ه مه ارت انج ام و پایای ی درون و بی ن آزمونگ ر آسیب های ورزشیکشمحاستی به شآزاد د. کشپ تیس از گی ران اعتباریاب ی المپیکو ی ایپایای ی ران سحاضنجیر ، درآزم ونالمپی) ک WSEA2012( لنروی دنفیل، مانج اجام شرای د.چه ار مه ارت منتخ ب
،

و
اعتبارپایاییمقاله پژوهشی
15409-405848

اعتبار سنجی آزمون محقق ساخته ارزیابی ارگونومیک مهارتهای کشتی آزاد
محسن شجاعتیان 1، *، حیدر صادقی 2
کارش ناس ارش د بیومکانی ک ورزش ی، دانش کده تربی ت بدن ی و عل وم ورزش ی، دانش گاه خوارزمی ،تهــران، ایران
استاد دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی، دانشگاه خوارزمی، تهران ، ایران
نويس نده مس ئول: محس ن ش جاعتیان، کارش ناس ارش د بیومکانی ک ورزش ی، دانش کده تربی ت بدنــی و علــوم ورزشــی، دانشــگاه خوارزمــی، تهــران، ایــران. ایمیــل: [email protected]
yahoo.com
چکیده
مقدم ه: ب ا توج ه ب ه مؤث ر و ک م هزینهت ر ب ودن اص ل پیش گیری، روشه ای ارزیاب ی ارگونومیک ی ب ه عن وان اب زاری ب رای پی ش بین ی پتانس یل ب روز آس یبها م ورد اس تفاده ق رار گرفت ه اس ت. ه دف از پژوه ش حاض ر ،اعتباریاب ی و پایای ی س نجی آزم ون محق ق س اخته ارزیاب ی ارگونومیک ی مهارته ای کش تی ب ود .
روش کار: در ای ن تحقی ق، ب ا توج ه ب ه آزمونه ای ارگونومیک ی ارزیاب ی مش اغل و تحقیق ات آس یب شناس ی رشــته کشــتی، آزمــون ارزیابــی ارگونومیکــی مهارتهــای کشــتی) WSEAtest(، طراحــی شــد. اعتباریابــی محتوای ی و ص وری آزم ون ب ا اس تفاده از نظ رات متخصصی ن بیومکانی ک و آسیبشناس ی ورزش ی، پزش کان ،فیزیوتراپ ه ا، مربی ان و کش تیگیران تی م مل ی آزاد انج ام ش د. همچنی ن آزم ون در دو روز مختل ف توس ط
مقدمه
ب ا ت لاش روز اف زون ورزش کاران در جه ت ارتق ای عملک رد خ ود ،وارد آمــدن فشــار بیــش از حــد بــر آنهــا اجتنــاب ناپذیــر بــوده و عــدم مطابقــت بــا ایــن فشــارها ممکــن اســت باعــث پیدایــش عارضههــای مفصلــی و اســکلتی عضلانــی حــاد یــا مزمــن گــردد .امــروزه رویکــردی علمــی و نظاممنــد در آماده ســازی ورزشــکاران بــرای فعالیتهــای رقابتــی و نیــز تحلیــل اســترس های ناشــی از ایــن فعالیتهــا بوجــود آمــده اســت] 1[ و متخصصــان علــوم مختل ف ) تربیتبدن ی و علـوم ورزش ی، پزش کی، بهداش ت، رش د و …( ت لاش میکنن د از طری ق بهب ود عوام ل گوناگ ون، ش رایطی فراه م آی د ک ه کمتری ن احتم ال آس یب دیدگ ی ورزش کار بوی ژه در س طح حرف ه ای وج ود داش ته باش د و در نتیج ه عم ر ورزش ی افــراد افزایــش و هزینههــای درمانــی کاهــش یابــد.
ارگونوم ی ب ه عن وان عل م ارتب اط انس ان ب ا محی ط] 2[، یک ی از ش اخههای عل وم اس ت ک ه ام کان اس تفاده از آن در ح وزه ورزش ب ه منظ ور مطالع ه و بررس ی ش رایط و عوام ل اثرگ ذار بر ورزش کار و در نتیجــه ارتقــای ایمنــی فعالیتهــای ورزشــی وجــود دارد. از طرف ی ب ا گس ترش و توس عه ورزش حرف ه ای در جامع ه، نی از ب ه انجــام تحقیقاتــی کــه بــه ابــداع روشهــای ارزیابــی ارگونومیکــی در حــوزه ورزش بــه منظــور تحلیــل مهارتهــا در جهــت کاهــش اس ترسهای وارد ب ر کارب ر )ورزش کار( و ارائ ه پیش نهاداتی ب رای بهبــود روشهــای اجــرای مهارتهــای ورزشــی بپــردازد احســاس می ش ود] 1[؛ همچنی ن کش تی گی ران کش ور در س طح مهارت ی بالایــی قــرار دارنــد و ورزش کشــتی بــه عنــوان ورزش اول کشــور از اهمیــت خاصــی برخــوردار اســت. در اجــرای مهارتهــای ایــن ورزش بیش تر مفاص ل و عض لات ب دن درگی ر فعالی ت ش دید ش ده و فشــار زیــادی بــر بــدن وارد می آیــد؛ ضمــن اینکــه بــه خاطــر ماهیــت درگیرانــه و برخــوردی زیــاد آن، احتمــال آســیبدیدگی ب الا بـوده و پیام د آن ع دم کس ب نتایـج مطل وب، در برداش تن هزینههــای مالــی درمــان، دوری موقــت و یــا حتــی همیشــگی از عرص ه ورزش میباش د. ب ا توج ه ب ه قابلی ت روشه ای ارزیاب ی ارگونومیکــی، میتــوان روشــی مناســب بــا رشــته ورزشــی بــه منظ ور پی ش بین ی و در ص ورت ام کان پیش گیری از آس یبدیدگی کش تی گی ران طراح ی ک رد.
روشهــای گوناگــون ارزیابــی ارگونومیــک در زمینــه مشــاغل، بــه م رور زم ان اب داع و توس عه پی دا کردهان د، برخ ی از پرکاربردتری ن ایــن روشهــا عبــارت اســت از: روش هــایNIOSH ،REBA ، OCRA ،QEC ،OWAS ،RULAو SI کــه بــه منظــور پیــش بینــی و پیــش گیــری از آســیب های اســکلتی-عضلانی ناشــی از فعالیته ای بدن ی ش غلی م ورد اس تفاده ق رار میگیرن د. اس اس ارزیاب ی ریس ک فاکتوره ای محی ط کاری در هم ه ای ن روشه ا ،تحلی ل رون د فعالی ت و اس ترسهای وارد ب ر ف رد )تک رار، اعم ال نی روی زی اد، اس ترس تماس ی، پوس چر نامناس ب ب دن و ارتع اش( ،شناســایی فعالیتهــای آســیبزا و در نهایــت ارائــه پیشــنهادها و توصیه های ی در جه ت اص لاح روش اج رای فعالی ت ب ا توج ه ب ه میــزان آســیب زایی میباشــد] 3[.
در زمینــه آسیبشناســی ورزش کشــتی نیــز تقریبــاً تمــام پژوهش هــای انجــام شــده چــه در داخــل و چــه در خــارج از کشــور، بــه بررســی توصیفــی نــوع و میــزان شــیوع آســیب های مختلــف پرداختهانــد. در زمینــه آســیب شناســی ورزش کشــتی ،یلفانــی و همــکاران) 1392( بیــان میکننــد کــه شــایع ترین ناحیــه آســیبدیدگی ســر و صــورت، گــردن، شــانه و زانــو اســت 4][. در مقایســه شــیوع آســیبهای تنــه بیــان شــده اســت کــه آس یب گ ردن در کش تیگیران آزادکار ب ه ط ور معن ا داری بیش تر از کشــتیگیران فرنگــی کار اســت و در مقابــل شکســتگی دنــده و انــدازه زاویــه کرانیوورتبــرال در کشــتیگیران فرنگــی بــه طــور معنــاداری بیشــتر اســت] 5[. همچنیــن در پژوهشــی دیگــر بیــان ش د ک ه بعل ت اج رای تکنیکه ای متف اوت، آس یبهای دو ن وع کش تی متف اوت اس ت؛ ب ه ط وری ک ه در کش تی آزاد ان دام تحتانی بیش تر در مع رض آس یب اس ت] 6[. در بررس ی ن وع آس یب بی ان ش ده اس ت آس پرین ب ا %31 و شکس تگی) %17( بیش ترین ن وع آســیب را شــامل شــده و عــدم نظــارت مناســب) %14(، تکنیــک غل ط) %12( و ح رکات ب ا ریس ک ب الا) %10( مهم تری ن عوام ل آس یبزا هس تند] 7[. همچنی ن بی ان ش ده اس ت ابت لا ب ه عفون ت قارچ ی بعل ت تم اس بدن ی زی اد، بی ن کش تیگیران رای ج اس ت 8][. در بررس ی آس یبدیدگی ورزشه ای مختل ف نی ز بی ان ش ده اس ت کش تی رده دوم بیش ترین می زان آس یب ها در س ر و گ ردن و صــورت، انــدام فوقانــی و تنــه را شــامل میشــود] 9[.
بررس ی تحقیق ات انج ام ش ده در زمین ه ارگونوم ی مش اغل نش ان داد کــه روشهــای ارزیابــی ارگونومیکــی مــورد اســتفاده محقــق از اعتبــار مــورد قبــول و بــالا و نیــز پایایــی مطلــوب و بالایــی برخوردارن د] 3, 20-10[. همچنی ن در زمین ه آسیب شناس ی رش ته کش تی نی ز تحقیق ات مختل ف توصیف ی ب وده و ب ه بی ان ن وع و می زان ش یوع آس یب دیدگیه ا و آس یب دیدگ ی ان دام مختل ف پرداختهان د. ب ا توج ه ب ه مطالع ات انج ام ش ده، تاکن ون تحقیق ی در زمینــه بکارگیــری روشهــای ارزیابــی ارگونومیکــی و طراحــی آزمونهــای ارزیابــی متناســب در حــوزه ورزش مشــاهده نشــد و تم ام تحقیق ات انج ام ش ده در زمین ه ارزیاب ی ریس ک فاکتوره ای مشــاغل بــود. بــا توجــه بــه جایــگاه ورزش کشــتی در کشــور و اهمی ت بررس ی علم ی ای ن رش ته، همچنی ن ع دم بررس ی رابط ه بیــن ارگونومــی و آســیب دیدگــی در مهارتهــای ورزشــی بویــژه در کشــتی در مطالعــات گذشــته و در نتیجــه عــدم وجــود روش و اب زار دقی ق علم ی ب رای تحلی ل مهارته ا و پی ش بین ی می زان آس یب دیدگی )تم ام تحقیق ات انج ام ش ده توصیف ی اس ت(، نی از ب ه انج ام پژوه ش در ای ن زمین ه احس اس ش د. ب ا انج ام ای ن تحقی ق آزم ون ارزیاب ی ارگونومیک ی مهارته ای کش تی طراح ی ،اعتب ار یاب ی و پایاییس نجی ش د و امی د اس ت بت وان ب ا اس تفاده از ایــن آزمــون مهارتهــای ایــن رشــته را از لحــاظ ارگونومیکــی مــورد ارزیابــی قــرار داد و بــا توجــه بــه میــزان اســترسهای وارد بــه ورزشــکار حیــن اجــرای مهــارت، حــرکات و عوامــل آســیب زا را تشــخیص و پیشــنهادهای مناســبی بــرای پیشــگیری بــا هــدف ح ذف و ی ا کاه ش عوام ل آس یبزا ارائ ه داد.
روش کار
تحقی ق حاض ر از ن وع کارب ردی و ط رح آن کاوش از منظ ر اعتب ار س نجی ب ود. جامع ه آم اری عب ارت ب ود از کل کش تیگیران آزادکار کشــور و نمونــه تحقیــق نیــز )در قالــب روش نمونهگیــری غیــر تصادفــی هدفمنــد_ قضاوتــی( عبــارت بــود از تمــام هفــت نفــر کشــتیگیر آزادکار شــرکت کننــده در المپیــک 2012 لنــدن. بــا اســتفاده از نظــرات مربیــان کشــتی و بــا بهــره گیــری از مبانــی تحقی ق چه ار مه ارت )زیرگی ری، ی ک دس ت و ی ک پ ا، س گگ و فتیلــه پیــچ( بعنــوان فنــون منتخــب انتخــاب شــدند. مــلاک انتخ اب ای ن مهارته ا ای ن ب ود ک ه در مجم وع ان واع مختل ف وضعی ت حرکت ی مفاص ل در کش تی، ان واع مختل ف اعم ال نی رو و مقاومــت در برابــر اعمــال نیــرو و نیــز آســیب زاترین حــرکات را شــامل شــوند. بــا مطالعــه پرکاربردتریــن و معتبرتریــن روشهــای مشــاهده ای ارزیابــی ارگونومیکــی مشــاغل REBA, RULA, SI,( …(، اطلاع ات اولی ه درب اره نح وه طراح ی آزم ون ارگونومیک ی ارزیابــی مهارت هــای رشــته کشــتی)WSEAtest( ماننــد تقســیمبندی آزمــون بــه بخشهــای مختلــف و عوامــل تشــکیل دهن ده ه ر بخ ش بدس ت آم د. س پس ب ا تکی ه ب ر مبان ی نظ ری ،بررســی تحقیقــات آسیب شناســی کشــتی و دفترچــه راهنمــای المپی ک 2012 لن دن، می زان آس یب-دیدگی ان دام مختل ف، ن وع و ش یوع آس یب های مختل ف و نی ز عوام ل مختل ف اث ر گ ذار ب ر آســیبدیدگی ورزشــکار اســتخراج شــد و در آزمــون ارگونومیکــی کش تی ب کار گرفته ش د.
جدول 1: برخوردها و نیروهای اثرگذار حین اجرا
امتیاز اعمال نیرو/مقاومت، در برابر مقاومت/اعمال نیروی حريف )در هنگام حمله(
+1 اجرای تکنیک در وضعیت بدنی نامتعادل و بدون سطح اتکای کافی و مناسب
0 اجرای تکنیک در وضعیت بدنی دارای سطح اتکای مناسب و متعادل
اعمال نیرو/مقاومت، در برابر مقاومت/اعمال نیروی حریف )در هنگام دفاع(
+2 مقاومت در برابر اعمال نیروی حریف با وضعیت نامناسب ستون فقرات و سایر مفاصل بدن، مانند سگگ دوبل
0 مقاومت در برابر اعمال نیروی حریف، با وضعیت صاف و مستحکم ستون فقرات و سایر مفاصل بدن، مانند بارانداز
برخوردها و ضربهها )برخورد با تشک(
+2 سقوط در زمان گرو بودن قسمتی از بدن با حالت نامناسب )خارج از دامنه طبیعی مفصل( در مانند، کول انداز و پیچ پیچک
+3 سقوط روی سر و صورت، مانند فنون پرتابی از بالا
+2 سقوط روی شانه ها، آرنج و مچ دستها بویژه در حالت کشیده، مانند فنون پرتابی از بالا
+1 سقوط به همراه تحمل وزن حریف، مانند دو خم درو
0 سقوط بدون تحمل وزن حریف و روی اندام تحتانی و یا کمر
برخوردها و ضربهها )برخورد با حريف(
+3 برخورد شدید اندام حریف به ناحیه سر و صورت و گردن
+1 برخورد شدید هر یک از اندام حریف به ناحیه ای غیر از سر و صورت
ر مرحلــه بعــد بــه منظــور اعتبــار یابــی، پرسشــنامه برگرفتــه از آزمــون بــه متخصصیــن پزشــکی ورزشــی، بیومکانیــک و آســیب-شناس ی ورزشــی، فیزیوتراپه ا، مربیـان و ورزشـکاران تیــم مل ی کشــتی )روش توافــق داوران( ارائــه و اعتبــار محتوایــی و صــوری آزمــون تأییــد شــد. بــرای پایایــی ســنجی درونــی، پنــج نفــر آزمونگــر در دو روز متوالــی آزمــون را روی یــک مهــارت اجــرا )روش آزم ون مج دد( و ضری ب همبس تگی پیرس ون ب ا اس تفاده از نرم اف زار 19 SPSS محاس به ش د و ب رای پایای ی س نجی بی ن آزمونگ ر پن ج نف ر آزمودن ی ب رای اولی ن ب ار آزم ون را روی س ه مهــارت منتخــب بررســی کردنــد )محاســبهICC (. نرمــال بــودن دادههــا بــا روش کلموگــروف اســمیرنوف تأییــد شــد. بــا توجــه بــه ضریــب همبســتگی 764 = r و نیــز ICC برابــر بــا 84 sig =( )0.001, P < 0.05آزمــون بــه ترتیــب از پایایــی درون آزمونگــر و بیــن آزمونگــر بالایــی برخــوردار بــود. پــس از طراحــی، اعتبــار یاب ی و پایای ی س نجی آزم ون WSEA، فیل م اج رای مهارته ای منتخــب بــا اســتفاده از نرم افــزار KINOVEA VERSION 51.8.0 ب ه منظ ور تعیی ن زوای ای مفاص ل، مش اهده و آزم ون اج را ش د. نتای ج حاص ل ب ا نتای ج تحقیق ات آس یب شناس ی ب ه منظ ور آزمــون فرضیههــا و بررســی اعتبــار ملاکــی، مقایســه شــد.
زمــون حاضــر بــا بررســی آســیب های رایــج مشــاهده شــده در اجــرای مهــارت )بــا اســتفاده از آســیب های گــزارش شــده در کشــتی(، و بهــره گیــری از نظــرات متخصصــان علــوم ورزشــی ،مربیــان و کشــتی گیران طراحــی شــده اســت و هــدف آن پیــش بینــی پتانســیل بــروز آســیب ها و ارائــه پیشــنهادهایی بــرای پیش گیری ب ا دو رویک رد ح ذف و ی ا کاه ش آس یب ها اس ت. در طراح ی ای ن آزم ون، عوام ل تأثی ر گ ذار در ب روز آس یب در س ه بخ ش م ورد بررس ی ق رار گرفت ه اس ت: ال ف( نیازه ای مرتب ط ب ا اج رای مه ارت: ش امل بررس ی دامن ه حرکت ی مفاص ل در ان دام محــوری و ضمیمــه ای در اجــرای مهــارت )تصویــر 1( و متغیــر برخورده ا و نیروه ای وارد ب ر ورزش کار )ج دول 1 و 2( وضعی ت ورزش کار: ش امل م وارد مرتب ط ب ا ش رایط و پیش ینه ورزش کار در مباحثــی چــون میــزان مهــارت، ســطح آمادگــی، خســتگی …
)ج دول 2 و 3( ش رایط محیط ی: ش امل عوام ل محیط ی اثرگ ذار ب ر مس ابقه مانن د دم ا، روش نایی، تهوی ه، نظاف ت تش ک و …. . در ای ن آزم ون، ب ا روش مش اهده ای از طری ق ن رم اف زار kinovea( 51.8.0( فیل م مهارت ه ا بررس ی، عوام ل مختل ف ب ا توج ه ب ه میــزان و شــدت آنهــا امتیــاز دهــی، احتمــال آســیب زایــی هــر عام ل تعیی ن و عوام ل ب ا درج ه آس یب رس انی ب الا )حداکث ر امتیــاز( در رونــد پیــش گیــری از بــروز آســیب مدنظــر قــرار می گیرنــد.
دامنه(درجه)
باز كردن

امتياز دامنه(درجه)
نزديك كردن

امتياز سر و گردن
دامنه(درجه)
خم كردن

امتياز
+90 61-90 21-60 0-20 +68 35-67 14-34 0-13 +3 +2 +1 0 +3 +2 +1 0 +46 23-45 10-22 0-9
( دامنه(درجه
باز كردن بيش از حد

امتياز خم كردن/ باز كردن افقي چرخش داخلي/ خارجي +3 +2 +1 0
+1 +1 دامنه(درجه)
باز كردن بيش از حد

امتياز
+21 11-20 6-10 0-5 سمت راست بدن:
سمت چپ بدن:
امتياز كل: خم كردن بيش از حد دوران +3 +2 +1 0 +31 16-30 7-15 0-6
جه) دامنه(در
دور كردن/ نزديك كردن

امتياز +2 +1 +3 +2 +1 0
آرنج امتياز اندام خم كردن جانبي چرخش
+45 31-45 16-30 0-15 دامنه(درجه)
خم كردن

امتياز +1 +2
+3 +2 +1 0 تنه
ست بدن:
چپ بدن:
ز كل سمت راسمت
امتيا چرخش داخلي/ خارجي +100 61-100 0-60 دامنه(درجه)
خم كردن

امتياز
+3 +2 +1 +1 دامنه(درجه)
باز كردن

امتياز +46 26-45 11-25 0-10
+3 +2 +1 0
زانو +100 61-100 0-60 دامنه(درجه)
باز كردن

امتياز
دامنه(درجه)
خم كردن

امتياز +3 +2 +1 سمت راست بدن:
سمت چپ بدن:
امتياز كل پرونيشن/
سوپينيشن +46 26-45 11-25 0-10
+135 91-135 31-90 0-30 +3 +2 +1 0
+3 +2 0 +1 دامنه(درجه)
باز كردن بيش از حد

امتياز
دامنه(درجه)
باز كردن

امتياز مچ دست +21 11-20 6-10 0-5
+135 91-135 31-90 0-30 دامنه(درجه)
خم كردن

امتياز +3 +2 +1 0
+3 +2 +1 0 +51 26-50 11-25 0-10 امتياز اندام
خم كردن جانبي چرخش
نيرو در جهت والگوس/ واروس +3 +2 +1 0 +1 +2
+3 دامنه(درجه)
باز كردن

امتياز شانه
ست بدن:
پ بدن:
كل سمت را
سمت چ
امتياز چرخش داخلي/ خارجي دامنه(درجه) خم كردن

امتياز
+1 +46 24-45 10-23 0-9 +3 +2 +1 0 +95 48-94 20-47 0-19
مچ پا سمت راست بدن:
سمت چپ بدن:
امتياز كل انحراف به سمت زند زيرين/ زبرين +3 +2 +1 0
ه(درجه)

متياز دامن
نزديك شدن پا به سمت ساق
ا دامنه(درجه)
باز كردن

امتياز
+1 +20 11-20 6 -10 0-5 كتف +95 48-94 20-47 0-19
+3 +2 +1 0 دور شدن/ نزديك شدن چرخش بالايي/ پاييني +3 +2 +1 0
دامنه(درجه)
دور شدن پا از ساق

امتياز +1 +1 دامنه(درجه)
باز كردن بيش از حد

امتياز
سمت راست بدن:
سمت چپ بدن: امتياز كل تيلت قدامي/ خلفي +50 25-50 11-25 0 -10 +1 +32 16-31 0-15
+3 +2 +1 0 ران +2 +1 0
سمت راست بدن:
سمت چپ بدن:
امتياز كل اينورشن/ اورشن دامنه(درجه)
خم كردن

امتياز دامنه(درجه) دور كردن

امتياز
+1 +90 61-90 21-60 0 -20 +25 13-24 6-12 0-5
+3 +2 +1 0 +3 +2 +1 0



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید