مجله ارگونومیدوره 5، شماره 1، بهار 1396
158184004

DOI: 10.21859/joe-05018
تاریخ دریافت مقاله: 1395/06/03 تاریخ پذیرش مقاله: 1396/02/02

واژگان کلیدی:
بار کار
-308971277

.

.

یافته هــا: در مجم وع تع داد 65 مضم ون ب ه عن وان عوام ل مؤث ر ب ر ب ار کار راهب ران انت زاع گردی دمضمون ه ای اس تخراج ش ده در قال ب نم ودار اس تخوان ماه ی در 8 طبق ه دس ته بن دی و ترس یم ش دندک ه عوام ل مدیری ت، نظ ارت و ج و س ازمانی؛ زیرس اخت ها؛ طراح ی ش غل؛ س یر؛ و محی ط ب ه عن وانفاکتورهــای دور و فشــار زمانــی، تبــادل اطلاعــات و ویژگی هــای فــردی بــه عنــوان فاکتورهــای نزدیــکتعیی ن ش دند.
نتیجه گیــری: برخــی از فاکتورهــای دور جــزء ماهیــت سیســتم حمــل و نقــل شــهری هســتند کــهتنهــا راهــکار پیشــنهادی تعدیــل از طریــق برنامه هــای جبرانــی اســت و برخــی دیگــر بــا برنامــه ریــزیطولان ی م دت و اج رای مداخ لات مؤث ر قاب ل ح ل هس تند. ب ه ه ر ح ال در کوت اه م دت ب ا تمرک ز ب رفاکتوره ای نزدی ک و در طولان ی م دت ب ا تمرک ز ب ر فاکتوره ای دور م دل اس تخوان ماه ی اس تخراجشــده در ایــن مطالعــه، می تــوان بــار کار راهبــران را تعدیــل کــرد. تمامی حقوق نشر برای دانشگاه علوم پزشکیهمدان محفوظ است.
منظ ور تجزی ه و تحلی ل داده ه ا ب ه کار رف ت.

مقدمه
پژوهش کیفیراهبری مترومقاله پژوهشی
6365-405849

بارکاری در شغل راهبری مترو: عوامل مؤثر و راهکارهای بهبودنرمین حسن زاده رنگی 1، یحیی خسروی 2، *، علی اصغر فرشاد 3، حامد جلیلیان 4
دانش جوی دکت رای تخصص ی، گ روه مهندس ی بهداش ت حرف های، کمیت ه تحقیق ات و فن اوری دانش جویان، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی ش هید بهش تی، ته ران، ای ران
اســتادیار، گــروه مهندســی بهداشــت حرفــه ای، مرکــز تحقیقــات بهداشــت، ایمنــی و محیــط
)HSE(، دانشــکده بهداشــت، دانشــگاه علــوم پزشــکی البــرز، کــرج، ایــران
مرکز تحقیقات بهداشت کار، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران
دانش جوی دکت رای تخصص ی، گ روه مهندس ی بهداش ت حرف ه ای، دانش گاه علوم پزش کی ش یراز ،شــیراز، ایران
نویســنده مســئول: یحیــی خســروی، اســتادیار، گــروه مهندســی بهداشــت حرفــه ای، مرکــز تحقیق ات بهداش ت، ایمن ی و محی ط) HSE(، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی الب رز ،کــرج، ایــران. ایمیــل: yakhosravi@yahoo.com
چکیده
مقدم ه: ش غل راهب ری قط ار درون ش هری در طبق ه مش اغل نوظه ور و پیچ ده ب ه ش مار می آی د. ب ه دلیــل وجــود مطالعــات انــدک در ایــن زمینــه، عوامــل مؤثــر بــر بــار کار راهبــران بــه خوبــی مشــخص نشــده اند. در ایــن مطالعــه، عوامــل مؤثــر بــر بــار کار راهبــران واکاوی می شــود و راهکارهــای کنترلــی ارائــه می گــردد.
روش کار: در ایــن مطالعــه کیفــی، داده هــا بــا بررســی اســنادی، مصاحبــه انفــرادی و گروهــی و بحــث گروه ی متمرک ز گ ردآوری ش دند. از ابزاره ای تهی ه ش ده توس ط موسس ه ارگونوم ی ش غلی و موسس ه طراح ی ارگونوم ی ب ه منظ ور گ ردآوری داده ه ای میدان ی اس تفاده ش د. تحلی ل محت وای مس تقیم ب ه
سیس تم حم ل و نق ل ش هری ی ا مت رو ج زو سیس تمهای جدی د حم ل و نق ل در ای ران ب ه ش مار م یرود و ش غل راهب ری قط ار درون شــهری یــا متــرو در طبقــه مشــاغل نوظهــور دســته بنــدی میش ود. ب ه دلی ل محدودی ت مطالع ات در زمین ه ش غل راهب ری در متــرو، نــوع مطالبــات فیزیکــی، فکــری و در نتیجــه، پیامدهــای ناش ی از آن کام لاً روش ن نیس ت. م رور مطالع ات گذش ته نش ان میده د ک ه تلاشه ای مح دودی ب رای ارزیاب ی وظای ف راهب ری مت رو انج ام ش ده اس ت و اکث ر تحقیق ات در ای ن زمین ه ب ا اش اره کلــی بــه وظایــف راهبــری، بیشــتر بــا هــدف بررســی چالشهــای خ ودکار س ازی وظای ف ک ه منج ر ب ه ح ذف راهب ر خواه د ش د تمرک ز داش تهاند] 1[. کارون ن و هم کاران) 2011( اظه ار داش تند ک ه راهب ر قط ار در وظای ف متع ددی ک ه اغلـب پنهـان هسـتند نق ش ایف ا میکن د] 2[. در قطاره ای ش هری ب ا درج ه اتوماس یون 1 )همانن د سیس تم حم ل و نق ل ش هری ته ران(، راهب ری قط ار ب ر اس اس سیس تم حفاظ ت خ ودکار و فعالیته ای راهب ر اس ت] 3[.
وظای ف راهب ر قط ار ترکیب ی از مش اهده محی ط، حف ظ هوش یاری فــردی، فرایندهــای شــناختی خوبهخــودی و تشــخیص و تصمیــم گیــری پویــا اســت. همچنیــن آنهــا بایــد اطلاعــات زیــادی را کــه از منابــع مختلــف دریافــت میکننــد بــا یکدیگــر ترکیــب نماینــد .ایــن منابــع میتوانــد شــامل ســیگنالهای راهنمــای موجــود در مس یر، دس تورالعملهای راهب ری، ج دول زمان ی، برنام ه حرک ت و ســیگنالهای موجــود در واگــن باشــند] 2[.
تکنولوژیه ای جدی د نظی ر سیس تم هدای ت قط ار تأثی ر زی ادی ب ر س ازمان کار و طراح ی ش غل ایج اد کردهان د. ام ا ای ن جنبهه ا اغلــب در طراحــی شــغل نادیــده گرفتــه میشــوند. ایــن چشــم پوش ی معم ولاً در نهای ت گریب ان راهب ر را میگی رد و ب ر عملک رد و س لامت وی تأثی ر میگ ذارد] 1[. مطالع ه رویتنب رگ و هم کاران 2008)( نشــان داد کــه نســبت زیــادی از راهبــران قطــار نیــاز بــه تمرکــز زیــاد) 84%(، دقــت) 74%( و احتیــاط) 86%( را گــزارش نمودهان د] 4[. دای ره حم ل و نق ل آمری کا بی ان ک رده اس ت ک ه کار راهب ران مت رو نیازمن د ب ه خاط ر س پاری اطلاع ات در حافظ ه کوتاه و بلن د م دت اس ت] 5[ و مس تندات نش ان میده د ک ه ب ر راهب ران ب ار کار فک ری زی ادی تحمی ل میش ود] 6, 7[. ع لاوه ب ر ب ار کار فک ری، ج ای و هم کاران) 2008( می زان خس تگی قاب ل توجه ی را در راهب ران قط ار ب ه وی ژه در انته ای نوب ت کاری گ زارش نمودهان د 8][. همچنی ن دوری ن و هم کاران) 2007( نش ان دادن د ک ه راهبران ب ه دلی ل خس تگی توانای ی برنام ه ری زی صحی ح پایینت ری هن گام انج ام وظای ف راهب ری دارن د و در نتیج ه بازده ی و ایمن ی ش غلی در آنــان کاهــش مییابــد] 9[.
در ح ال حاض ر ب ه مطالعات ی نی از اس ت ک ه نخس ت وظای ف ش غل راهب ری را مش خص نمای د و پ س از ش ناخت ب ه دس ت آم ده از وظای ف و فعالیته ای راهب ر قط ار، ب ار کار ش غل راهب ری را ارزیابی کن د و ب ر مبن ای ارزیابیه ای انج ام ش ده پیش نهادهای کنترل ی ارائ ه کن د. جه ت پیش نهاداتی کارب ردی در زمین ه فاکتوره ای مؤثر ب ر راهب ری لازم اس ت سیس تمها ب ه ص ورت همگ ن و در تعام ل ب ا همدیگ ر در نظ ر گرفت ه ش وند] 10[. بنابرای ن، در ای ن مطالع ه ب ا تلفیق ی از روشه ای کیف ی و میدان ی، وظای ف و ب ار کار ش غل راهب ری واکاوی ش د و راهکاره ای کنترل ی تعیی ن ش د ک ه در قالب اص ول کنترل ی ارائ ه ش ده اس ت.
روش کار
مشارکت کنندگان و رویه مطالعه
در ایــن مطالعــه کیفــی، از روشهــای مشــاهده مســتقیم) 64 نفــر(، مشــاهده غیــر مســتقیم از طریــق دوربیــن کابیــن) 9 نفــر( ،مصاحب ه گروه ی متمرک ز) 16 نف ر(، مصاحب ه نیم ه س اختاری) 83 نف ر( و مصاحب ه ب دون س اختار) 30 نف ر( ب رای گ ردآوری دادهه ا اس تفاده ش د و ت ا رس یدن ب ه اش باع دادهه ا ادام ه پی دا ک رد. از ابزاره ای موسس ه اس تاندارد ایمن ی ریل ی ب ه عن وان فن ون کمک ی در گ ردآوری و تحلی ل دادهه ا اس تفاده ش د. ش رکت کنن دگان از خط وط و پایانهه ای متف اوت متـرو شـهر ته ران و حوم ه بودن د .رویک رد انتخ اب مش ارکت کنن دگان ب ه روش نمون ه گی ری نظ ری بــوده اســت. بــه ایــن ترتیــب کــه دادههــای تولیــد شــده تعییــن میکنن د ک ه چ ه گروه ی ب ه ادام ه رون د تولی د دادهه ا کم ک میکننــد] 11[. مصاحبههــا و مشــاهدات بــا کســب اجــازه از مشــارکتکنندگان ثبــت و تحریــر شــد. تجزیــه و تحلیــل دادههــا ب ه روش تحلی ل محت وای مس تقیم و همزم ان ب ا گ ردآوری دادهه ا انج ام ش د و یافتهه ا ب ه روش ط رح همزم ان تلفی ق ش دند. ب ه این معن ا ک ه یافتهه ای بدس ت آم ده از مش اهده، مصاحب ه و بررس ی اســناد در هــم ادغــام شــدند. نــوع تلفیــق اســتفاده شــده در ایــن مطالع ه ط رح همزم ان) Concurrent design( اس ت ت ا تصوی ری کاملت ر از دادهه ا ایج اد ش ود. از مزای ای دیگ ر ای ن رویک رد تلفی ق ،تعیی ن ان واع مختلف ی از پرس شها ب رای ای ن رویک رد، معتبرس ازی یافتهه ای بدس ت آم ده از ی ک روش گ ردآوردی نس بت ب ه ی ک روش دیگــر، مقایســه یافتههــای روشهــای مختلــف ذکــر شــده اســت. در کل مراحــل پــردازش دادههــا و همزمــان بــا کدگــذاری مضمون ی، یادداش ت ب رداری نظ ری جه ت رس م نم وادر اس تخوان ماهــی اســتفاده شــد. بــه منظــور اســتحکام یافتههــا از روشهــای مقایس ه یافتهه ای اس تخراج ش ده از روشه ای مختل ف و برگش ت چندیــن بــاره یافتههــا در جلســات گروهــی اســتفاده شــد.
ابزارهای بررسی کیفی بار کاری و عوامل مؤثرواکاوی وظیفه) Task Analysis: TA(از ف ن واکاوی وظیف ه نظی ر آنچ ه ک ه مطالع ات دیگ ر] 2, 6[ در صنع ت ریل ی انج ام دادن د، اس تفاده ش د. دادهه ای موردنی از از روشه ای مش اهده مس تقیم و از طری ق دوربی ن نص ب ش ده در داخ ل کابی ن و مصاحبهه ای ف ردی در حی ن س یر و مصاحبهه ای گروه ی متمرک ز گ ردآوری ش د. در ای ن روش وظای ف ش غلی در ی ک فراین د سلس له مراتب ی ب ه مجموع ه ای از زی ر وظای ف تقس یم ش ده و در قال ب چ ارت ارائ ه گردی د.
همچنی ن، ب ه منظ ور بررس ی کیف ی از ابزارهای ی ب ه ش رح زی ر اســتفاده شــد کــه توســط موسســه ارگونومــی شــغلی و موسســه طراح ی ارگونوم ی ایج اد ش ده و م ورد تأیی د موسس ه اس تاندارد ایمن ی ریل ی اس ت] 12[. ای ن ابزاره ای اس تاندارد جه ت انس جام و اطمینــان بیشــتر و اســتحکام یافتههــا و بــه عنــوان ابزارهــای کمک ی در گ ردآوری و تحلی ل داده ه ا اس تفاده ش دند.
تجزیــه و تحلیــل جــدول زمانــی) Time LineAnalysis: TLA(
تیــم تحقیــق بــا اســتفاده از یــک زمــان ســنج، فعالیت هــای راهب ری را در برگهه ای مخص وص ب ا حف ظ توال ی زمان ی ثب ت نم ود. نح وه ثب ت ب ه ای ن ص ورت ب ود ک ه ی ک مش اهده گ ر ب ه ط ور مس تقیم و از طری ق دوربی ن موج ود داخ ل کابی ن و در مــواردی از طریــق مصاحبــه، تمــام حــرکات و فعالیتهــای راهبــر را در حیــن راهبــری بــر روی یــک جــدول زمانــی ثبــت میکــرد 12][. بــه منظــور کاهــش تأثیــر مشــاهدهگر دادههــای 5 دقیقــه اول ارزیاب ی در نظ ر گرفت ه نمیش د و ب ه ش رکت کنن دگان ب ه ط ور م داوم تاکی د می ش د ک ه اطلاع ات ن زد محقق ان ب ه ص ورت محرمانــه حفــظ می شــود و یافتههــا کلــی و بــدون نــام تجزیــه و تحلیــل می شــوند.
Train (مقیــاس بــارکاری یکپارچــه راهبــر قطــار )Driver Integrated Workload Scale: IWS
ای ن اب زار ی ک مقی اس 9 حالت ی رنگ ی اس ت ک ه ب رای تعیی ن ب ارکاری راهب ران در ط ول انج ام وظای ف کار )طول س یر( اس تفاده ش د. راهب ر کده ای رنگ ی را روب روی خ ود ق رار م ی داد. راهب ر در فواص ل زمان ی مختل ف و پ س از ه ر وظیف ه مش خص و در ی ک مس یر مش خص )نظی ر ورود ب ه ایس تگاه، مس افرگیری و..( در ه ر خ ط ک ه ب رای هم ه راهب ران یکس ان ب ود ب ار کاری فک ری خ ود را بی ان میک رد ک ه از طری ق ضب ط ص دا ثب ت میگردی د] 21, 13[. دادهه ای خروج ی ای ن اب زار ب ه ش کل نم ودار ب ا دادهه ای خروج ی اب زار تجزی ه و تحلی ل ج دول زمان ی ادغ ام ش د.
Train Driver (مبانــی بــارکاری راهبــر قطــار)Workload Principles:TDWP1
جدول 1: نمونه کاربرگ تحلیل مضمونی جهت استخراج فاکتورهای مؤثر بر بار کاری شغل راهبری
طبقه مضمون اصلی برشی از متن مصاحبهواحد معناییزیر مضمون
فشار زمانی فشار زمانی ناشی از تأخیر تاخیری پیش بیاد، تأخیر
ناشی از باز یا بسته نشدن درها ….”خدا نکنه به دلیل باز یا بسته نشدن دری، تاخیری پیش بیاد، از کابین ریر، از
از مرکز دفتر فرمان اعزام، همهمحلی ، بهاز تلفنمرکز و] حتیفرمان [ موبایلاصلی ،“…. خدا نکنه به دلیل باز یا ما زنگ می زنند و به ما فشار می آورند…. ما بسته نشدن دربی ،نمی دونیم راهبری کنیم یا جواب این و اون را بدیم…. ”
طراحی شغل دریافت پیام های متعدد عدم کنترل بر شغل از مرکز فرمان محلی، از مرکز
]فرمان[ اصلی، از دفتر اعزام ،
همه به تلفن و حتی موبایل ما زنگ می زنند….
طراحی شغل تبادل اطلاعات زیاد در حین ماهیت چند وظیفه ای
)Dual Task(راهبری …. ما نمی دونیم راهبری کنیم یا جواب این و اون را بدیم”….
مدیریت و نظارت اولویت عملیات سلامتبر ایمنی و جو سازمانی حاکم “…. خدا نکنه به دلیل باز یا
بسته نشدن دری، تاخیری پیش بیاد، …همه به ما زنگمی زنند
ایــن ابــزار بــرای ارزیابــی توانایــی راهبــر قطــار در انجــام وظایــف همــراه بــا اطمینــان از حفــظ ایمنــی، کارایــی و ســلامتی راهبــر در محیــط کار اســتفاده شــد. همچنیــن در شناســایی ترتیــب کار راهب ری ک ه ب ر کارای ی و س لامتی او تأثی ر گ ذار اس ت، ب ه کار رف ت. ای ن اب زار 12 آیتم ی در بحثه ای گروه ی مش ترک بی ن راهبــران بــه عنــوان راهنمــای مصاحبــه نیمــه ســاختاری بــه کار
رف ت] 12[. ای ن اب زار هم راه ب ا کتابچ ه مق ررات راهب ری، یک ی از ابزارهــای کلیــدی در شناســایی فاکتورهــای مؤثــر بــر بــارکاری راهب ران و ارائ ه پیش نهادات بهب ود اس تفاده ش د.
بررســی بــارکاری راهبــر قطــار) Train Driver
:)Workload Prob:TDWP2
دادههــا بــا اســتفاده از خطــوط راهنمــا و کتابچههــای مقــررات راهب ری و از طری ق مصاحب ه س اختار یافت ه و مش اهده حی ن س یر جم ع آوری ش دند. خروج ی اب زار ش امل ی ک برگ ه ثب ت داده ،برگ ه ثب ت اقدام ات اصلاح ی و بهب ود دهن ده و نم ودار عل ت و اث ر اس تخوان ماه ی اس ت. ای ن اب زار ب رای قض اوت درب اره اطلاع ات بدس ت آم ده از مبان ی ب ارکاری راهب ر قط ار اس تفاده ش د] 21[.
روش تجزیه و تحلیل
بــه منظــور اســتخراج فاکتورهــای مؤثــر بــر بــار کاری، تجزیــه و تحلیــل دادههــا همزمــان بــا گــردآوری و تولیــد دادههــا انجــام ش د. از روش تحلی ل محت وا و از دو رویک رد ج زء نگ ر و کل نگ ر اس تفاده ش د. در رویک رد ج زء نگ ر مت ن دادهه ای ب ه دس ت آمده از روشه ای گ ردآوری مختل ف دادهه ا و خروج ی فن ون واکاوی و ارزیابــی بــارکاری، خــط بــه خــط خوانــده شــد و اگــر یــک یــا چندی ن پاراگ راف معنای ی را ب ه ذه ن متب ادر میک رد آن بخ ش بــه عنــوان واحــد تحلیــل انتخــاب و معنــای پنهــان یــا مضمــون آن اســتخراج میشــد )جــدول 1(. در رویکــرد کل نگــر متــن دادهه ا ب ه عن وان ی ک واح د معنای ی در نظ ر گرفت ه ش د و پ س از چندیــن بــار خوانــدن کل متــن و کدبنــدی آن، مضمونهــای فرع ی اس تخراج ش دند. س پس ای ن مضمونه ای فرع ی از لح اظ معنایــی در قالــب مضمونهــای اصلــی و از لحــاظ هــم خانــواده بــودن در طبقاتــی دســته بنــدی شــدند] 41[.

تصویر 1: وظایف معمول راهبری خطوط: نمودار سلسله مراتبی وظیفه راهبری در یک روش ایمن در شغل راهبری در کابین هدایت قطار

تصویر 2: وظایف معمول راهبری در پایانه: نمودار سلسله وظایف راهبری در قطار برقی

تصویر 3: نمونه ای از مقایسه توالی وظیفه-فعالیت با امتیاز بار کاری یکپارچه) IWS( در راهبری در کابین هدایت قطار
راهکارهــای پیشــنهادی نیــز بــر اســاس رویکــرد مشــارکتی و تلفیق ی اس تخراج ش دند. ب ه ای ن ترتی ب ک ه معم ولاً ش رکت کنن دگان در کلی ه مراح ل گ ردآوری داده ضم ن بی ان مش کلات خــود، راهکارهایــی ارائــه می کردنــد. در برخــی مــوارد از روش مطالعــه تطبیقــی راهکارهــا ارائــه می شــد. تجربیــات همچنیــن ،گــروه تحقیــق در قالــب یــک تیــم حــل مســئله در کل مراحــل مطالع ه راهکاره ای پیشـنهادی را بررس ی و تعدی ل می ک رد ت ا ضمــن تحقــق دیــدگاه انسان-تکنولوژی-ســازمان، امــکان ارائــه راهکارهای ی س ازگار ب ا س اختار س ازمانی و مدیریت ی مت رو ش هر
ته ران فراه م آی د.
یافته ها
نتای ج مش اهده مس تقیم و غیرمس تقیم راهب ران در داخ ل کابی ن قط ار و مصاحب ه ب دون س اختار در حی ن راهب ری نش ان داد ک ه راهب ری مت رو ب ه دو گ روه کاری عم ده یعن ی گ روه کاری ش غل راهب ری در مس یر و گ روه کاری ش غل راهب ری در پایان ه تقس یم بنــدی شــد. نمونــه سلســله مراتــب راهبــری بــر گرفتــه از فــن واکاوی وظایــف در تصویــر 1 و 2 آمــده اس ت.
تصویــر 3 نمونــه ای از نتایــج مشــاهده مســتقیم و غیــر مســتقیم راهبــران در حیــن وظایــف راهبــری همــراه بــا مصاحبــه بــدون س اختار ب ر اس اس ف ن تجزی ه و تحلی ل ج دول زمان ی را نش ان میده د. نتای ج حاک ی از آن اس ت ک ه زمان ی ک ه وظای ف راهب ر ماهیــت چنــد وظیفــه ای بیشــتری دارد نظیــر ورود بــه ایســتگاه کــه بــا پایــش دیــداری و عمــل بالایــی همــراه اســت بــارکاری درک ش ده )امتی از IWS( توس ط راهب ر بیش تر اس ت. همچنی ن در موقعیتهــای نظیــر تبــادل اطلاعــات و فعالیــت مســافرگیری ب ارکاری زی ادی ب ه راهب ر تحمی ل میش ود و امتی از IWS بالات ر اســت. یافتههــای تحلیــل زمانــی در ســیر نشــان میدهــد کــه ش غل راهب ری از مجموع ه ای از فعالیته ا ش امل پای ش دی داری ، فعالیتهــای فیزیکــی مــداوم و تبــادل اطلاعــات مکــرر تشــکیل می شــود.
جدول 3: فاکتورهای مؤثر بر بار کاری راهبران استخراج شده از مصاحبه ها، مشاهدات و بررسیهای میدانی: سیر و حرکت
فاکتور )مضمون(توصیف/ زیر مضمون
نظارت بر 28 درب به طور همزمان/ نحوه برخورد مسافرین/ “راهبر تنها پل ارتباطی بین مسافران
مسافران و بار) IDO ،NSI ،DO ،TA(و شدید/ سازمان توقف مترودر ”/ بهترین اعتراض نقطه مسافرین بهایستگاه / شرایط دمایی، تأخیرهای ناشی از ترافیک، تکان و نوسان برخوردهای خشونت آمیز مسافرین/ وضعیت قرار گیری
مسافرین در هنگام سوار شدن/ مسئولیت باربرداری، بارکشی و بار اندازی )راهبر دیزل(
تفاوت تکنولوژی در قطارهای برقی DC و AC و PM1 و../ تغییرات در کدهای سرعت ATP/
تغییرات) TA ،IDO ،NSI ،DO(عبور دراز مسیرهای در حال ساخت یا پیش راه اندازی/ مسافرگیری در حالت تک سکو/ توقف و
شانت ایستگاه پایانی دارای تامپون/ شانت با مسافرین/ ماهیت متغیر خطرات مخصوصاً در پایانه
و کار با دیزل
برخورد سر به سر قطار/ انتهای خط )تامپون(/ گیر کردن مسافرین بین درب ها و کشیده شدن
خط رات، ح وادث و ش رایط اضط رار) SSI ،IDO ،DO ،TA، مسافر / احتمال برخورد قطار با نیروهای حراستی، تعمیراتی و پیمانکاری/ باز یا بسته نشدن
FGI ،TDWP1( دربها/ آتش سوزی / آب گرفتگی یا سیل/ انسداد خط/ دریل شدن/ تهدید و خرابکاری/ دعوای
مسافرین/ خودکشی مسافرین/ خطرات آزادسازی ترمز پارک/ کوپل و دکوپل کردن/ فرار قطار
نگهداری و تعمیرات) TDWP1 ،FGI ،TA(نگهداری ضعیف مخصوصاً قطارهای دیزل/ تغییر نقش راهبر به تعمیرکار، مانورچی و.. در شرایط خرابی قطار در طول سیر
انسداد مسیر) FGI(قرار گیری تجهیزات تعمیرات روی ریل یا نزدیک آن
نوع مسیر) NSI ،DO(فضای باز و تونل/ خطوط مختلف
محدودیت سرعت) NSI ،TA ،DO(محدودیت سرعت در پایانه، مد یارد، دوار قطار، روی سوزن ها، قوس ها و…
مشکل تطابق چشم در هنگام خروج از تونل و ورود به تونل یا ورود به ایستگاه و ورود به تونل / کاهش دید در شرایط بارانی یا برفی در خط 5/ درخشندگی لامپ های سبز و قرمز داخل کابین /قابلیت دید) FGI ،NSI ،TA ،DO(محدودیت دید به دلیل گردوغبار داخل تونل مخصوصاً در خطوط راه اندازی/ محدودیت دید
قوسهای تونل/ محدودیت دید به دلیل برداشتن آیینه/ چیدمان و سطح درخشندگی لامپ های داخل تونل/ محدودیت دید سوزن ها به دلیل بالا بودن سرعت و زمان ناکافی برای تشخیص درست
آب و هوا) NSI(شرایط بارانی یا برفی در خطوط با فضای باز
جدول 2: فاکتورهای مؤثر بر بار کاری راهبران استخراج شده از روش های مختلف گردآوری داده: مدیریت، نظارت و جو سازمانی
فاکتور )مضمون(توصیف/ زیر مضمون
تغییرات سریع مدیریتی و ساختار سازمانی/ مدیریت واکنشی به جای مدیریت پیشگیرانه/ مدیریت
مدیریت بهداشت حرفه ای و ایمنی) SSI ،FGI، سنتی به جای مدیریت مشارکتی/ وضعیت دو قطبی ایمنی تحت عناوین ایمنی عملیات و پرسنلی /
TDWP1 ،NSI(بار ایمنی بر دوش راهبران/ نبود آیین نامه کار ایمن راهبری/ نقش ضعیف کارشناسان ایمنی و
بهداشت حرفه ای در تدوین و بازنگری رویه ها
شیفتبندی) FGI(نوع شیفت/ میزان ساعت های اضافه کاری
روابط سازمانی نامناسب/ فشار ناشی از ناظران/ اولویت عملیات بر ایمنی/ مسئله “حق با مشتری
نظارت و جو سازمانی) TDWP1 ،NSI ،SSI ،FGI، است”/ پاسخگویی به کلیه تأخیرها/ کمیته مقصریاب )نه علت یاب( سوانح و حوادث/ احساس
TDWP2(کمبود حمایت مدیریتی/ فاصله دیدگاهها بین راهبران و مدیران/ عدم تعهد ناظران بر رویهها و
دستورالعملها راهبری
امکانات رفاهی نظیر مکان استراحت، تجهیزات، خدمات و.. در محل استراحت/ لباس فرم مناسب
امکانات رفاهی و تفریحی) NSI ،IDO ،DO(و متناسب با فصل / محدودیت دسترسی به سرویس بهداشتی در حین سیر/ عدم استفاده از
غذای گرم و به موقع/ کمبود برنامه های فرهنگی، ورزشی و تفریحی/ استفاده از خدمات مشاوران روانشناسی کار
ب ه منظ ور اس تخراج فاکتوره ای مؤث ر ب ر ب ار کاری از روشه ای مصاحبههــای گروهــی متمرکــز و فــردی همــراه بــا مشــاهدات و بررســیهای میدانــی اســتفاده شــد. پــس از تحریــر مشــاهدات و مصاحبه هــای انجــام شــده، از تحلیــل مضمونــی و محتوایــی دادهه ای بدس ت آم ده، فاکتوره ای مؤث ر ب ر ب ار کاری راهبـران انتــزاع گردیــد )جــدول 2 تــا 9(. در ایــن مطالعــه یافتههــا بــه ش کل ادغام یافت ه ارائ ه ش ده اس ت. ب ه دلی ل ناکام ل ب ودن ی ا همپوشــانی یافتههــای روشهــای گــردآوری منفــرد و محدودیــت صفحــات مقالــه، یافته هــا بــه صــورت مجــزا ارائــه نشــده اســت.
جدول 4: فاکتورهای مؤثر بر بار کاری راهبران استخراج شده از مصاحبه ها، مشاهدات و بررسی های میدانی: فشار زمانی
فاکتور )مضمون(توصیف/ زیر مضمون
محدودیت زمانی برای عیب یابی و رفع عیب در حین سیر/ محدودیت زمانی برای تشخیص وضعیت تخصیص زمان) TLA ،NSI ،DO( سیگنالها و سوزن ها/ محدودیت زمانی چراغ) Dwell(/ محدودیت زمانی برای تعمیر یک قطار معیوب قبل از ادامه سیر به صورت سرد
قابلیت دستیابی) FGI ،NSI(قابلیت دستیابی به زمان از پیش تعیین شده در مواقع ازدحام مسافری
تأخیر) TLA ،FGI ،NSI(تأخیر در ورود قطار به سکو اعزام/ تأخیر ناشی از خرابی سایر قطارها/ بسته یا باز نشدن درب ها و…
جدول زمانی) TLA ،NSI(تبعیت از جداول زمانی بسیار دقیق و بدون انعطاف
انتظار) TLA ،FGI(انتظار بیش از حد پشت سیگنال ها مخصوصاً در راهبران پایانه و مانور
جدول 5: فاکتورهای مؤثر بر بار کاری راهبران استخراج شده از مصاحبه ها، مشاهدات و بررسی های میدانی: فاکتورهای فردی
فاکتور )مضمون(توصیف/ زیر مضمون
توجه و هوشیاری) TDWP1 ،SSI(تلاش برای حفظ توجه در یک سطح مورد نظر برای یک زمان طولانی/ توجه به جزئیات /گوش به زنگ بودن
یکنواختی) FGI ،NSI(احساس یکنواختی در کار مخصوصاً در کابین Slave / احساس دلسردی، آزردگی
تمرکز) SSI ،NSI ،DO(سروصدای زیاد/ تماس های مکرر مرکز فرمان های محلی و مرکزی و افراد مختلف/ توانایی ذاتی حفظ تمرکز
توانایی حسی) FGI ،NSI(تیز بینی/ تشخیص دقیق رنگ ها/ شنوایی قوی
خود کنترلی) FGI ،NSI(توانایی حفظ آرامش و خونسردی در موارد تأخیر، اعتراض مسافرین و دریافت پیام های متعدد
حواس پرتی) TLA ،FGI ،NSI ،DO(توجه بیش از حد به هجوم آوردن مسافرین به لبه ایستگاه/ عدم اعلام ایستگاه ها/ سروصدای زیاد/ تعدد سیگنالها، علایم و پیامهای دریافتی
تداخل با زندگی) FGI ،NSI(شب کاری/ محدودیت ارتباط تلفنی با خانواده/ کار شیفتی
تجربه) FGI ،NSI(نیاز شدید به تجربه کار در خطوط مختلف و مخصوصاً پایانه
خستگی) IWS ،FGI ،NSI(خستگی جسمی و فکری/ روان تنی/ کم خوابی
نامیدی) FGI ،NSI(نا امیدی به ارتقای شغلی/ ناامیدی از اعمال تغییرات مثبت/ عدم ارتقای شغلی تا پایان خدمت
نگرانی سلامت) FGI ،NSI(نگرانی از وجود خطرات و پیامدهای متعدد نظیر جوش های قرمز، غدد چربی، ریزش مو ،رویش موهای سفید، عقیمی و..
نیاز به دانش کافی سیستم قطارهای برقی و دیزل/ دانش فنی باربرداری، بارکشی و دانش فنی) TDWP1 ،SSI ،TA ،NSI ،IDO،DO(باراندازی در راهبران دیزل/ سیستم ATP/ سیستم ترکشن/ سیستم های مختلف ترمز / سیستمهای سیگنالینگ/ سیستم درب ها و…
انگیزش) FGI ،NSI(نبود سیستم تشویق نظام مند/ بازخورد ضعیف/ عدم اعمال نظرات راهبران/ دیده نشدن عملکردها/ عدم ارتقای عملکرد بیش از یک سقف خاص/ آینده شغلی مبهم
فشار) TDWP1 ،SSI ،NSI(احساس فشار ناشی از گروه های مختلف در زمان سیر، خرابی یا تأخیر قطار
توانایی انجام مشاغل چند وظیفه ای هم زمان) Dual Task(/ سخت رویی روانی/ مهارت های ویژگی و ظرفیت های روانی) TA ،FGI ،NSI(ادراکی و شناختی/ حافظه مناسب/ هوش مکانیکی قوی و ضریب هوشی بالا/ توانایی های
روانی حرکتی/ دارای زمان واکنش سریع
استرس ناشی از تأخیر در سیر/ فشار روانی پس از حادثه/ استرس گیر کردن مسافر بین درب ها/ استرس برخورد احتمالی قطار با مسافرین/ استرس دیر رسیدن به قطار/ استرس ناشی از تحت کنترل بودن توسط دوربینهای نصب شده در سقف کابین و کل فضاهای نگرانی/ استرس) FGI ،TDWP1 ،SSI ،NSI(مترو/ استرس ناشی از خودکشی مسافرین و سایرین/ استرس ناشی از مسافرین خاص نظیر
کودکان و معلولین/ استرس ناشی از غدههای چربی، جوش های قرمز، ریزش مو، عقیمی و
…/ نگرانی از میدان های مغناطیسی، امواج رادیویی و رادن، سروصدای زیاد، ارتعاش، حرکات
عرضی و طولی قطار
آموزش) SSI ،NSI( کمبود آموزشهای تخصصی به صورت دوره ای/ کمبود آموزش و اطلاع رسانی ضعیف درباره وظایف، خطرات، علت ها و پیامدهای شغلی، مدیریت استرس، مهارت زندگی
ویژگی های دموگرافیک) FGI(مصرف دخانیات/ میزان خواب شبانه/ شغل دوم/ تحصیلات پایین/ وضعیت تأهل
جدول 6: فاکتورهای مؤثر بر بار کاری راهبران استخراج شده از مصاحبه ها، مشاهدات و بررسی های میدانی: اطلاعات
فاکتور )مضمون(توصیف/ زیر مضمون
صحت) FGI ،NSI(غیر کاربردی بودن برخی از دستورالعمل ها
دسترسی) FGI ،NSI(محدودیت پرینت دستورالعمل ها و رویه ها/ عدم دسترسی آسان
وضوح) FGI ،NSI(کلی بودن برخی دستورالعملهای راهبری/ اختصاصی نبودن دستورالعملها/ مشکل نگارشی دستوالعمل ها
عدم آشنایی مسافرین با نقش و پیچیدگی های شغل راهبری/ تبادل اطلاعات ضعیف بین مسافرین و راهبر /تبادل اطلاعات)) TLA ،FGI ،NSI(اعلام دستی ایستگاه ها )در حالت بدون سیستم موقعیت یاب جغرافیایی) GPS(/ عدم اطلاع رسانی راهبر از علت تغییرات ابلاغ شده از طرف مرکز کنترل/ نبود سیستم تبادل اطلاعات خطر
فراگیر بودن) FGI ،SSI(جامع نبودن و عدم پوشش عملیات های پیچیده
پیچیدگی) FGI ،SSI ،NSI(دستورالعمل های ایمنی و سیر مخصوصا مرکز فرمان بسیار پیچیده می باشد/ محصور شدن راهبر در تعداد بیشماًری از اعداد )زمان، سرعت و(…
تداخل) FGI ،NSI(تداخل رویه ها و دستورالعمل ها با همدیگر و واقعیات عملیات
کمیت) TLA ،IDO ،DO(تعدد تماس های تلفنی و بیسیم از افراد مختلف مخصوصا در مواقع تأخیر/ تداخل رویه ها و دستورالعمل ها در سیستم های مدیریًتی مختلف
کیفیت) FGI ،NSI(اختصاصی نبودن رویه و دستورالعملها به دلیل تهیه رویه ها و دستورالعملها بدون مشارکت راهبران/ به روز نبودن دستورالعمل ها
جدول 7: فاکتورهای مؤثر بر بار کاری راهبران استخراج شده از مصاحبه ها، مشاهدات و بررسیهای میدانی: محیطی
فاکتور )مضمون(توصیف/ زیر مضمون
کیفیت هوا) FGI ،NSI(آلودگی هوای داخل کابین قطار برقی و دیزل/ احساس کمبود اکسیژن/ نداشتن آسایش حرارتی به دلیل گرم شدن هوای داخل کابین در تابستان و سرد بودن آن در زمستان مخصوصاً در صبح زود
چیدمان کابین) NSI ،DO(قرار گرفتن اکثر کلیدها در نهایت دسترسی یا خارج از هد دسترسی/ فضای محدود کابین مخصوصاً در قطارهای DC
دسترسی دشوار به کابین در هنگام سوار شدن/ عدم تناسب ابعاد آنتروپومتریکی صندلی و سایر تجهیزات تجهیزات) FGI ،NSI ،IDO ،DO(با ابعاد حداکثر راهبران )صدک های 95 و 5(/ صندلی با حداکثر میرایی / کمبود تجهیزات حفاظت فردی
نظیر عینک و گوشی های حفاظتی مخصوصاً در راهبران دیزل/ سایبان و برف پاکن سالم در قطارها
روشنایی) FGI ،DO(محیط تاریک داخل تونل/ چیدمان سیستم روشنایی داخل تونل
سروصدا) FGI ،DO ،DO(سروصدای بسیار زیاد در قطارهای برقی و دیزل
آب و هوا) FGI ،DO(تأثیر پذیری طولانی مدت کیفیت هوای داخل کابین از کیفیت هوای شهر تهران مخصوصاً در مواقع وارونگی هوا و ازدیاد ریزگردها
جدول 8: فاکتورهای مؤثر بر بار کاری راهبران استخراج شده از مصاحبه ها، مشاهدات و بررسی های میدانی: زیرساخت
فاکتور )مضمون(توصیف/ زیر مضمون
عدم تناسب زیرساخت سیستم حمل و نقل درون شهری با میزان تقاضا/ نواقص مدار راه/ نواقص قطار/ خرابی قطار/ خرابی یا نقص تجهیزات مرکز کنترل و فرمان/ نواقص طراحی خط نظیر قوسها
نقص و کاستی) SSI ،NSI ،IDO ،DO، و شیب و فرازهای بیش از حد/ کمبود سیگنال مخصوصا در پایانه/ تعداد زیاد سوزن ها در پایانه /
FGI ،TDWP1(تغییر کاربریها نظیر خط اصلی پایانه و نیاز به خاموش کًردن ATP/ طول کم و موقعیت خطوط
تست/ نیاز به مانورهای اضافی مخصوصا به دلیل طراحی نامناسب پایانه )مخصوصاً پایانه صادقیه( /پل های مواصلاتی/ تًقاطعها/ چیدمان جادههای دسترسی
سیگنال ها) IWS ،TLA ،FGI ،NSI ،DO، پایش و پاسخ علایم، گیج های مختلف زمان سنج ها، سرعت سنج )تاکومترها(، کدههای مختلف
TDWP1(سرعت ،Fault Indicators، کدهای مختلف صفحه TDU، وسایل ارتباطی، بوق ها، چراغ های
مختلف، کدهای شرایط اضطرار، چراغ Dwell و…
سرعت) FGI ،NSI(محدودیت سرعت در سوزن ها و قوسهای خطوط/ سرعت در پل های غیر استاندارد
نوع خط/ ایستگاه های با قوس زیاد / سوزن های روی قوس/ ایستگاه های روی قوس باعث می شود خط) TA ،FGI ،SSI ،NSI ،IDO ،DO، که راهبر دید کافی نسبت دربها نداشته باشد/ شیب و فراز بودن خط نظیر خط 1/ قسمتهایی
TDWP1(که نیاز به خاموش کردن ATP است/ خطوط تست، دوار، بادگیری، شستشو، تعمیرات و واگن
سازی پایانه
ترافیک) FGI ،DO ،NSI(ازدحام در حالت خرابی قطار/ ازدحام مسافری/ ازدحام قطارها
شرایط قطار) FGI ،NSI(قطارهای دیزل یا برقی بسیار فرسوده
نوع قطار) FGI ،NSI(تفاوت در سیستم قطارها مخصوصاً DC و PM3
جدول 9: فاکتورهای مؤثر بر بار کاری راهبران استخراج شده از مصاحبه ها، مشاهدات و بررسی های میدانی: طراحی شغل*
فاکتور )مضمون(توصیف/ زیر مضمون
ماشینی شدن / کاهش عمق وظایف در راهبری در حالت کار با ATP / مطالبه فکری بیش از حد نظیر
TA، غنای FGIشغل() TLA ،IWS ،SSI ،DO، تصمیم گیری، محاسبه، تخمین، پایش، حل مسئله و.. در حالت ATP خاموش و راهبری در دیزل/ عدم تعادل بین مطالبه فیزیکی و فکری
کار و استراحت) FGI ،NSI(عدم کنترل کافی بر زمان حضور در سر کار در تعطیلات و مراسم های خاص/ شب کاری/ نوبت کاری
شرایط) FGI ،NSI ،DO(کار در فضای خشن آهن و فولاد تونل/ فضای محدود تونل/ کارنشسته طولانی/ ارتعاش/ تکان های جانبی و طولی/ بالا و پایین رفتن از کابین )مخصوصاً در پایانه و خط 5(
ماهیت میانجی گری شغل راهبری/ تفاوت انتظارات واقعی سازمان و دستورالعملها/ نقش تکنسین
ابهام در TDWP1، نقش) TLA ،IWS ،SSI)FGI ،DO ،TA، پایانه تعمیرات یا مانورچی ایفا کردن/ نقش راهبران دیزل در هنگام ساخت و راه اندازی تونل/ نقش راهبران
در ساخت، مونتاژ و تست واگنهای شرکت واگن سازی/ نقش میانجی گر راهبری قطار بین گروه های کاری مختلف/ رعایت سرعت در ورود به ایستگاه و جبران تاخیرهای ناخواسته و توقف در بهترین نقطه ایستگاه )جلوی آیین(
عدم کنترل کافی بر کار به دلیل دریافت کدهای سرعت محدود توسط سیستم ATP / پیروی از
TA، کنترل بر FGI(شغل) TLA ،IWS ،SSI ،DO، دستورالعملهای متعدد/ اعمال تغییرات غیر قابل پیش بینی در رویه ها و تجهیزات/ دریافت پیام های متعدد از مرکز کنترل / کمبود اختیارات شغل راهبری
تحویل و تحول) FGI ،DO ،NSI(در زمان تعمیر/ در شروع شیفت/ در هنگام تعویض راهبر / در تبدیل راننده کابین اصلی) Master( به راننده ذخیره) Slave(/ در زمان تست و شستشو/ در انتهای شیفت
ایزوله شدن) FGI ،NSI(کار در تونل/ راهبری تک نفره مخصوصاً در مسیرهای طولانی
کاغذ بازی) FGI ،NSI(تعدد چک لیست ها و گزارشات/ سایر کاغذبازی های اداری
تکرار و یکنواختی) NSI ،IDO ،DO، تکرار مسیرهای یکنواخت/ محیط یکنواخت/ حرکات تکراری / عدم احساس تغییرات ساعات روز و فصل
FGI(و آب و هوا
شرح وظایف) TA ،NSI ،IDO ،DO، ماهیت چند وظیفهای بودن) Dual Task( / تداخل وظایفی نظیر راهبری با حداکثر رضایت مسافری ،
FGI ،TLA(راهبری با حداکثر ایمنی و حداقل مصرف انرژی و فرسودگی تجهیزات
* روش گ ردآوری مح وری: DO، مش اهده مس تقیم؛ IDO، مش اهده غی ر مس تقیم؛ FGI، مصاحب ه گروه ی متمرک ز؛ SSI، مصاحب ه نیم ه س اختاری؛ NSI، مصاحب ه ب دون س اختار؛ WS، تکمی ل کار ب رگ اب زار؛ TA، تحلی ل وظای ف؛ TLA، تجزی ه و تحلی ل ج دول زمان ی؛ IWS، مقی اس ب ارکاری یکپارچ ه راهب ر قط ار؛ TDWP1، مبان ی ب ارکاری راهب ر قط ار؛ TDWP2، بررس ی ب ارکاری راهب ر قط ار.



قیمت: تومان


پاسخ دهید